Presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Donald Trump, ka rikthyer sërish kërcënimet për një sulm ndaj “Malit të Kazmës”, një kompleks bërthamor nëntokësor në Iran, afër qytetit të Natanzit. Deklarata e tij vjen në kohë kur tensionet mes Washingtonit dhe Teheranit vijojnë të rriten, ndërsa çështja e programit bërthamor mbetet në qendër të marrëdhënieve të dy vendeve.
“Mali i Kazmës” në Iran njihet edhe si Kuh-e Kolang Gaz La. Kompleksi ndodhet rreth 220 kilometra në jug të Teheranit dhe vetëm rreth dy kilometra larg objektit bërthamor të Natanzit. Në Natanz ndodhen dy nga impiantet kryesore të pasurimit të uraniumit, element që e bën zonën strategjike për çdo diskutim rreth kapaciteteve bërthamore të Iranit.
Për atë që fshihet brenda malit dihet relativisht pak, por ekspertët kanë dhënë vlerësime lidhur me mënyrën e ndërtimit dhe shkallën e mbrojtjes. Sipas këtyre vlerësimeve, objekti është ngritur rreth 100 metra nën shtresat e granitit. Kjo e bën “Mali i Kazmës” një nga objektet bërthamore më të mbrojtura të Iranit. Gjithsesi, ndërtimi i tij nuk konsiderohet i përfunduar, çka lë të hapur mundësinë e punimeve të mëtejshme dhe përditësimeve të brendshme.
Një analizë e Institute for Science and International Security thotë se punimet kanë nisur në vitin 2020. Sipas kësaj analize, nisja e ndërtimit lidhet me shpërthimin që ndodhi në objektin bërthamor të Natanzit. Autoritetet iraniane e cilësuan atë ngjarje si një akt sabotimi, ndërsa ndërtimi i ri nëntokësor shihet si pjesë e përpjekjeve për të forcuar kapacitetet dhe mbrojtjen.
Pse “Mali i Kazmës” mund të jetë i vështirë për t’u goditur
Një element i rëndësishëm i narrativës për “Malin e Kazmës” është se çfarë do të përmbajë dhe për çfarë do të shërbejë. Ish-kreu i programit bërthamor iranian, Ali Akbar Salehi, ka deklaruar më vonë se Irani kishte nisur ndërtimin e një objekti “modern, më të madh dhe më gjithëpërfshirës në zemër të malit pranë Natanzit”. Ai e lidh këtë objekt me prodhimin e centrifugave të avancuara, pajisje që rrotullohen me shpejtësi të lartë dhe përdoren për pasurimin e uraniumit dhe prodhimin e karburantit bërthamor.
Edhe Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) ka folur më herët për këtë lokacion. IAEA ka bërë të ditur se Irani kishte njoftuar aktivitete bërthamore në këtë zonë. Drejtori i IAEA-s, Rafael Grossi, deklaroi në mars se kjo ishte “pjesë e synimit të tyre sistematik për t’i zhvendosur objektet më të ndjeshme nën tokë”. Në këtë kuadër, analistët i kanë interpretuar ndryshimet e infrastrukturës si një përpjekje për të ulur rrezikun nga sulmet dhe për të rritur qëndrueshmërinë e objekteve.
Pamjet satelitore të analizuara nga ekspertë tregojnë elemente konkrete të strukturës së kompleksit. Aty shihen dy palë hyrje tunelesh, si dhe një mur i ri sigurie i ndërtuar rreth kompleksit. Ndërkohë, pavarësisht kërcënimeve nga Trump, ai ka deklaruar më parë se shërbimet amerikane të inteligjencës nuk kanë identifikuar aktivitet në këtë kompleks. Kjo ka shtuar paqartësinë se sa i afërt është objektivi për operim dhe në çfarë faze ndodhen punimet.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se thellësia e madhe e objektit dhe mbrojtja nga shtresat e granitit mund ta bëjnë edhe më të vështirë depërtimin. Ata vënë në dukje se, për shkak të këtij mbrojtjeje, objekti mund të jetë jashtë mundësive për t’u goditur edhe nga bombat amerikane më të fuqishme për shkatërrimin e bunkerëve. Si rezultat, një sulm ndaj “Malit të Kazmës” do të ishte jashtëzakonisht i vështirë. Sipas vlerësimeve, kompleksi mund të luajë një rol kyç në rindërtimin e kapaciteteve të Iranit për prodhimin e centrifugave, edhe pse ende nuk dihet se kur do të jetë plotësisht operacional.
Botuar fillimisht në Koha.net