Shtetet e Bashkuara dhe Arabia Saudite pritet të shpallin një marrëveshje historike për bashkëpunim bërthamor, në një proces që po i afrohet fazës finale. Marrëveshja, e parashikuar të zgjasë deri në 30 vjet, synon të hapë një kornizë të re bashkëpunimi mes dy vendeve dhe të rregullojë mënyrën e përfshirjes së industrisë amerikane në projekte bërthamore në Arabinë Saudite.
Në thelb të nismës është hapësira që pritet t’u krijohet kompanive amerikane për të marrë pjesë në zhvillimin e industrisë bërthamore saudite. Kjo do të thotë se përtej bashkëpunimit në nivel politik e institucional, marrëveshja synon edhe të ndikojë drejtpërdrejt në sektorin ekonomik, duke i lidhur kompani nga SHBA me projekte dhe angazhime afatgjata në territorin e Arabisë Saudite.
Ndërkaq, në kuadër të planit që po shqyrtohet, administrata amerikane po lejon që të kryhet pasurim i uraniumit. Ky element përmendet si një ndryshim i rëndësishëm në drejtim të modelit të bashkëpunimit që do të vendoset mes Uashingtonit dhe Riadit. Lejimi për pasurim uraniumi shihet si një hap që i jep më shumë kapacitet industrisë vendase saudite, por gjithashtu ka ngritur shqetësime lidhur me mënyrën si mund të ndryshojë balanca rajonale dhe dinamika e garës për teknologji bërthamore.
Marrëveshja përfshin pasurimin e uraniumit dhe ngre alarme për garë rajonale
Alarmi i ngritur nuk lidhet vetëm me vetë faktin e bashkëpunimit bërthamor, por edhe me sinjalin që do të japë kjo lloj marrëveshjeje në rajon. Me pasurimin e uraniumit të lejuar brenda kornizës që po negociohet, rreziku i një “race” të re rajonale për teknologji bërthamore përmendet si shqetësim që mund të shtrihet përtej kufijve të dy vendeve të përfshira. Pikërisht ky dimension i konkurrencës së mundshme rajonale është vënë në vëmendje në diskutimet që shoqërojnë procesin.
Përveç kohëzgjatjes deri në 30 vjet dhe përfshirjes së kompanive amerikane në industrinë bërthamore saudite, marrëveshja pritet të shërbejë edhe si një kornizë afatgjatë rregullash dhe bashkëpunimi, e cila do të ndikojë në mënyrën se si projektet do të planifikohen e zbatohen. Në këtë kuptim, dokumenti që pritet të shpallet do të ketë peshë jo vetëm për periudhën fillestare, por edhe për vite të tëra, duke i dhënë formë një marrëdhënieje të re energjetike e industriale.
Në sfond të kësaj nisme, fakti që administrata amerikane po hap rrugën për pasurimin e uraniumit është një element që e ndryshon thelbin e debatit. Nëse projektet bërthamore do të ecin sipas këtij kuadri, atëherë Arabia Saudite do të ketë mundësi më të mëdha për të zhvilluar kapacitete të lidhura me ciklin e karburantit. Kjo e bën marrëveshjen një çështje me interes të gjerë përtej marrëdhënieve dypalëshe, pasi implikon standardet, mekanizmat e kontrollit dhe pritshmëritë që lidhen me teknologjinë bërthamore.
Ndërkohë, procesi i afrimit drejt shpalljes së një marrëveshjeje “historike” tregon se Uashingtoni dhe Riadi po synojnë të përmbyllin një marrëveshje që i shërben qëllimeve strategjike të të dyja palëve. Nga njëra anë, SHBA synon të hapë hapësira që kompanitë e saj të marrin pjesë në zhvillimin e industrisë bërthamore saudite; nga ana tjetër, Arabia Saudite kërkon të ndërtojë kapacitete afatgjata. Përplasja mes interesit ekonomik dhe shqetësimeve për garë rajonale mbetet pjesë e diskutimit që po shoqëron këtë etapë drejt finalizimit.
Botuar fillimisht në Albeu