Pas agresionit rus kundër Ukrainës, Bashkimi Evropian po kërkon një model të ri për zgjerim, i përshtatur me realitetin gjeopolitik që ka ndryshuar. Këtë vlerësim e ka dhënë ish-ambasadori i NATO-s dhe njohësi i marrëdhënieve ndërkombëtare, Nano Ruzhin, në emisionin “Direkto”. Sipas tij, procesi i zgjerimit nuk mund të trajtohet më si më parë, pasi sfidat aktuale kanë prodhuar një situatë të re politike.
Ruzhin theksoi se integrimi gradual shfaqet si një alternativë teknike ndaj ngecjes që është krijuar në procesin e zgjerimit. Ky koncept, sipas tij, synon të shmangë bllokimet dhe t’i mbajë vendet kandidate më afër BE-së, përmes përfshirjes në institucionet dhe politikat evropiane, edhe kur rruga për anëtarësim nuk ecën me të njëjtin ritëm si më parë. Ndërkohë, ai pranoi se frustrimet midis vendeve kandidate nuk janë zhdukur.
“Zgjerimi është një mjet i fortë i Bashkimit Evropian që është përdorur që nga krijimi i tij”, tha Ruzhin. Por, në të njëjtën kohë, ai vuri në dukje se periudha nga viti 2004 deri më sot konsiderohet e pasuksesshme për sa i përket pranimit të anëtarëve të rinj. Ky vlerësim lidhet me pritshmëritë e vendeve që kanë qenë në proces, por edhe me sfidat që kanë shoqëruar çdo fazë të zgjerimit.
Ai shpjegoi se në vitin 2022 janë përplasur dy koncepte të ndryshme të qasjes së BE-së ndaj zgjerimit. Koncepti tradicional, që është i bazuar në kriteret e Kopenhagenit për vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Turqinë, u ndesh me një qasje tjetër më të orientuar nga logjika gjeopolitike. Në këtë kontekst, Ukraina dhe Moldavia arritën të marrin perspektivën për afrimin më të shpejtë me Unionin, duke sinjalizuar se çështja nuk është vetëm procedurë formale, por edhe lidhet me rrethanat e sigurisë dhe gjeopolitikës.
Nano Ruzhin tha se pikërisht ky kombinim dhe kjo situatë e krijuar nga përplasja e dy qasjeve e detyroi BE-në të kërkonte një zgjidhje të re. Sipas tij, kërkimi për model të ri u shoqërua me nevojën për të gjetur mënyra praktike që vendet kandidate të mos mbeten në pritje pa progres të prekshëm. Në këtë drejtim, integrimi gradual paraqitet si një mënyrë për t’i afruar realisht institucionet, rregullat dhe politikat e BE-së me vendet që synojnë të ecin drejt anëtarësimit.
Integrimi gradual si përgjigje ndaj bllokimit dhe frustrimeve
Ruzhin e përshkroi integrimin gradual si një alternativë teknike që synon të zbusë efektet e ngecjes në zgjerim. Në vend që procesi të mbështetet vetëm te pritja për hapa të mëtejshëm të lidhur drejtpërdrejt me pranimin, BE-ja po tenton të krijojë mekanizma ku vendet kandidate të përfshihen gjithnjë e më shumë, qoftë në struktura, qoftë në politika. Kjo është parë si një rrugë për të ruajtur ritmin e afrimit dhe për të mos e lënë procesin të “ngrirë” në pritje të vendimeve të papërcaktuara.
Ndërsa integrimi gradual përmendet si zgjidhje, Ruzhin vuri në pah edhe se frustrimet midis vendeve kandidate mbeten të pranishme. Ai sugjeroi se ndryshimet në qasje, sidomos pas vitit 2022, krijuan pritshmëri të ndryshme dhe diferenca në tempo mes vendeve. Ndaj, për të adresuar këto tensione dhe për të gjetur një balancë midis kritereve klasike dhe realitetit gjeopolitik, BE-ja po kërkon një formulë më të qëndrueshme për të ardhmen e zgjerimit.
Në këtë kuadër, ish-ambasadori i NATO-s theksoi se BE-ja përpiqet të adaptojë një model të ri të zgjerimit përballë një bote ku siguria dhe interesat gjeopolitike kanë marrë peshë më të madhe. Për Ruzhin, integrimi gradual shërben si urë mes një procesi të bllokuar historikisht dhe nevojës për angazhim të vazhdueshëm të vendeve kandidate në institucionet e Unionit. Kjo qasje, sipas tij, lidhet drejtpërdrejt me domosdoshmërinë për të tejkaluar ngecjen dhe për ta bërë më të prekshëm afrimin e vendeve me BE-në.
Botuar fillimisht në Telegrafi