Partia opozitare hungareze Fidesz ka bërë thirrje për një demonstratë të enjten, pasi kryeministri Péter Magyar ka paraqitur një amendament kushtetues që lidhet drejtpërdrejt me shkarkimin e presidentit të vendit, Tamás Sulyok. Propozimi u dorëzua të shtunën dhe ka ndezur reagime të forta brenda dhe jashtë parlamentit, teksa vendi po i afrohet votimit mbi ndryshimin e kursit institucional.
Magyar, i cili fitoi me shumicë dërrmuese zgjedhjet e prillit dhe i dha fund 16 viteve në pushtet të Viktor Orbán, ka kërkuar vazhdimisht largimin e presidentit Sulyok. Ai e ka cilësuar zyrtarin e emëruar nga paraardhësi i tij si “kukulla e Orbán”, duke e konsideruar mandatin e tij si problematik nga pikëpamja politike dhe institucionale.
Amendamenti i ri përcakton mandatin dhe hap rrugën për shkarkimin e presidentit
Sipas amendamentit të paraqitur nga Magyar, mandati i Presidentit në detyrë të Republikës nuk do të vazhdojë sipas afateve ekzistuese, por “përfundon ditën pas hyrjes në fuqi të amendamentit të Ligjit Themelor”. Kjo formulë e lidh drejtpërdrejt ndërprerjen e mandatit me momentin e miratimit të ndryshimit kushtetues, duke bërë që çështja të përkthehet shpejt në një zgjidhje politike konkrete.
Partia qeverisëse Tisza mban një supershumicë në parlament. Në praktikë, kjo do të thotë se amendamenti pritet të miratohet. Megjithatë, edhe pse sipas burimeve në parlamentin hungarez votimi mund të zhvillohet që javën e ardhshme, kjo nuk është konfirmuar zyrtarisht në dokumente apo njoftime të plota publike.
Ndryshimet kushtetuese nuk prekin vetëm presidentin. Ato parashikojnë edhe largimin e katër gjyqtarëve kushtetues, duke vendosur moshën e daljes në pension në 70 vjeç. Për më tepër, ndryshimet parashikojnë kufizim të mandatit të deputetëve parlamentarë në një mandat 12-vjeçar. Kështu, amendamentet pritet të ndryshojnë jo vetëm përbërjen institucionale, por edhe rregullat që përcaktojnë kohëzgjatjen e përgjegjësive në nivele të rëndësishme të shtetit.
Presidenti Tamás Sulyok ka deklaruar se nuk ka ndërmend të japë dorëheqjen. Ai e ka përshkruar veprimin e Péter Magyar si një kërcënim për demokracinë. Në një deklaratë të dielën, Sulyok tha se “Pyetja është nëse kjo forcë do të zhdukë parimet e njohura dhe të kërkuara ndërkombëtarisht të sundimit të ligjit, si dhe demokracinë e vërtetë përfaqësuese”. Argumenti i tij lidhet me mënyrën se si po synohen ndryshimet dhe pasojat që ato mund të kenë në funksionimin e institucioneve.
Ndërkohë, Magyar ka thënë se gjatë fushatës zgjedhore është zotuar vazhdimisht për ta larguar presidentin nga detyra. Ai ka argumentuar se Sulyok nuk i ka përmbushur detyrat kushtetuese dhe se nuk i ka mbrojtur mbështetësit e opozitës gjatë periudhës kur Orbán ishte në pushtet. Në qershor, Magyar tha: “Viktor Orbán dështoi popullin hungarez dhe Tamás Sulyok, të cilin ai e emëroi, dështoi Republikën Hungareze”. Nga ana e tij, Fidesz ka reaguar duke e paralajmëruar se largimi i presidentit do t’i hapte rrugën tiranisë dhe ka bërë thirrje për demonstratë të enjten në mbështetje të Sulyok.
Partia Tisza dhe përfaqësues të saj e kundërshtojnë narrativën e opozitës. Orbán ka komentuar se “Partia Tisza kalon të gjitha kufijtë – njerëzorë, moralë dhe ligjorë. Votuesit hungarezë nuk e autorizuan këtë”. Opozita nga ana tjetër argumenton se Sulyok u zgjodh në përputhje me kushtetutën dhe se shkarkimi i tij do të përbënte legjislacion të personalizuar.
Çështja po ndiqet edhe nga institucione ndërkombëtare. Një delegacion nga Komisioni i Venedikut i Këshillit të Evropës, i cili është një organ këshillimor i specializuar në çështjet kushtetuese, vizitoi Hungarinë javën e kaluar. Delegacioni u takua si me presidentin ashtu edhe me zyrtarët qeveritarë, por gjetjet e tij nuk janë bërë ende publike. Ndërsa Komisioni Evropian ka njoftuar se po monitoron procesin e ndryshimeve kushtetuese në Hungari.
Botuar fillimisht në Bota Sot