Vështirësia për t’u përqendruar nuk lidhet vetëm me “forcën e vullnetit”. Edhe pse disa persona kanë çrregullim të diagnostikuar të deficitit të vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD), në përqendrim ndikojnë edhe shumë faktorë të tjerë. Mes tyre hyjnë mosha, gjendja e përgjithshme shëndetësore, cilësia e gjumit, ambienti ku qëndrojmë dhe gjendja emocionale. Kur këta elementë nuk janë në ekuilibër, është më e lehtë që vëmendja të dobësohet, sidomos gjatë detyrave që kërkojnë përfshirje të qëndrueshme.
Në praktikë, zakonet e përditshme kanë rol të madh. Konsumimi i tepërt i alkoolit mund t’i ngadalësojë funksionet e trurit. Po ashtu, fluksi i vazhdueshëm i mesazheve, e-maileve dhe njoftimeve nga telefoni e ngarkon sistemin e vëmendjes. Kur vëmendja ndërpritet vazhdimisht, truri shpenzon më shumë energji mendore për t’u kthyer te detyra, krahasuar me rastet kur njeriu punon pa ndërprerje në një aktivitet të vetëm.
Një nga aftësitë që dobësohet më shpejt kur nuk flemë mjaftueshëm është pikërisht vëmendja e qëndrueshme. Mungesa e gjumit ul kapacitetin për të mbajtur fokusin për një periudhë të gjatë dhe e bën më të vështirë përqendrimin në punë, lexime apo përgjegjësi të përditshme. Në të njëjtën kohë, stresi emocional ndikon negativisht në korteksin prefrontal, pjesë e trurit që ka rol të rëndësishëm në vëmendje dhe kujtesën e punës, duke e bërë edhe më të komplikuar menaxhimin e detyrave.
Mjegulla e trurit: si shfaqet kur vëmendja dobësohet
Shprehja “mjegulla e trurit” përdoret për të përshkruar një ndjesi ngadalësie mendore, hutim, vështirësi për të gjetur fjalët ose probleme me kujtesën. Është e rëndësishme të theksohet se “mjegull e trurit” nuk është diagnozë mjekësore. Shkaqet mund të jenë të ndryshme: mungesa e gjumit, efektet anësore të barnave, stresi ose ndryshimet hormonale. Kur këto elementë grumbullohen, personi mund të ndihet sikur nuk e ka mendjen “në kontroll”, duke vështirësuar edhe detyrat më rutinë.
Edhe barnat mund të ndikojnë në përqendrim. Në aftësinë për t’u përqendruar mund të ndikojnë disa barna me recetë ose pa recetë. Mes tyre përmenden preparatet për gjumë, alergji, ftohje dhe grip, si edhe disa barna kundër ankthit, krizave epileptike dhe dhimbjeve. Po ashtu, në disa raste përmenden kortikosteroidet, barnat për zemrën dhe tensionin e gjakut, sedativët, disa antidepresivë, antihistaminikët, si dhe barna për sëmundjen e Parkinsonit ose probleme urinare. Nëse vështirësitë me përqendrimin shfaqen pas fillimit të një terapie të re, theksohet se nuk duhet ndërprerë vetë mjekimi; është më mirë të diskutohet me mjekun ose farmacistin.
Kur duhet kërkuar ndihmë mjekësore? Çdo person funksionon ndryshe dhe për disa është natyrshëm më e vështirë të ruajnë vëmendjen për një kohë të gjatë. Megjithatë, konsultë mjekësore këshillohet nëse shihen ndryshime të reja ose të papritura në aftësinë për t’u përqendruar. Vëmendje kërkojnë sidomos situatat kur vështirësitë fillojnë të ndikojnë në përfundimin e detyrave të zakonshme. Po ashtu, kur harroni shpesh sende të rëndësishme si çelësat ose telefoni, ose kur filloni të merrni vendime të pazakonta për ju. Në disa raste, probleme të tilla mund të lidhen me depresionin, ankthin, çrregullimet e gjumit, sëmundje të caktuara neurologjike ose probleme të tjera shëndetësore.
Përmirësimi i fokusit shpesh vjen përmes kombinimit të zakoneve të shëndetshme dhe strategjive praktike. Rekomandohet aktivitet fizik i rregullt: të rriturit të synojnë rreth 150 minuta aktivitet aerobik me intensitet mesatar në javë, si ecje e shpejtë, not ose biçikletë. Po aq e rëndësishme është edhe gjumi: rreth shtatë deri në nëntë orë në natë, me synim që të flemë dhe të zgjohemi afërsisht në të njëjtën kohë çdo ditë. Meditimi i ndërgjegjshëm (mindfulness) mund të ndihmojë gjithashtu, sepse e stërvit vëmendjen për t’u rikthyer te momenti aktual.
Ka edhe strategji të thjeshta që mund ta bëjnë përqendrimin më të lehtë. Organizimi i punës në blloqe kohore me pushime të shkurtra mund të ndihmojë, sepse vëmendja bie natyrshëm pas një periudhe të caktuar. Të tjera këshilla janë: përqendrohuni në një detyrë të vetme; heshtni njoftimet e telefonit; punoni në një ambient sa më të qetë; shmangni ndërprerjet e panevojshme; dhe angazhohuni në aktivitete që sfidojnë trurin, si mësimi i një gjuhe apo instrumenti. Edhe jeta shoqërore ka rëndësi: vetmia, stresi dhe depresioni mund ta dëmtojnë fokusin, ndërsa kontakti me njerëzit e afërt ndihmon në ruajtjen e aktivitetit mendor. Në fund, përqendrimi nuk varet vetëm nga vullneti, por ndikohet nga gjumi, stresi, ambienti, zakonet, shëndeti dhe mënyra si e organizojmë ditën.
Botuar fillimisht në Telegrafi