Vera shpesh vjen me ditë të gjata jashtë shtëpisë, por për shumë njerëz ajo sjell edhe një problem të përsëritur: mushkonjat. Ndërsa disa arrijnë të kalojnë orë të tëra pa u pickuar, të tjerë përfundojnë me shenja të kuqe, kruarje dhe enjtje që shfaqen vetëm pak minuta pasi janë ekspozuar ndaj tyre. Kjo diferencë mes njerëzve ka bërë që të lindin shumë hamendësime, por të dhënat nga shkenca tregojnë se arsyet janë më të ndërlikuara se sa duket.
Për një kohë të gjatë është përmendur si shaka ideja se ka njerëz që kanë “gjak më të ëmbël” dhe ndaj tyre mushkonjat duket se tregohen më të interesuara. Megjithatë, studiuesit thonë se mekanizmi nuk është i thjeshtë dhe lidhet me disa sinjale biologjike që trupi lëshon. Mushkonjat nuk veprojnë rastësisht: ato përdorin të dhëna nga mjedisi dhe nga trupi i njeriut për të gjetur “objektivin” e tyre. Për rrjedhojë, disa persona rezultojnë më tërheqës pikërisht sepse trupi i tyre prodhon më shumë ose lloje sinjalesh që i udhëheqin insektet.
Një nga mënyrat kryesore me të cilat mushkonjat i lokalizojnë njerëzit lidhet me dioksidin e karbonit (CO₂) që nxjerrim gjatë frymëmarrjes. Mushkonjat femra janë ato që bëjnë pickimin, sepse u nevojitet gjaku për të marrë proteinat e domosdoshme për zhvillimin e vezëve. Për të gjetur objektivin, ato përdorin shikimin dhe nuhatjen, duke qenë në gjendje të identifikojnë burimin e mundshëm nga një distancë rreth 10 metrash. Pikërisht një sinjal i rëndësishëm në këtë proces është CO₂, një gaz që trupi e çliron gjatë frymëmarrjes dhe gjithashtu përmes lëkurës.
Dioksidi i karbonit aktivizon te mushkonjat sjelljen e kërkimit të strehuesit—njeriut ose kafshës nga e cila do të marrin gjakun. Kjo shpjegon edhe pse mushkonjat tërhiqen nga burime të tjera që lëshojnë këtë gaz, përfshirë pajisjet me dioksid karboni të përdorura në kurthe kundër mushkonjave. Në përgjithësi, të rriturit rezultojnë më tërheqës sesa fëmijët, sepse prodhojnë më shumë dioksid karboni gjatë frymëmarrjes. Kur trupi nxjerr më shumë CO₂, insektet kanë më shumë “sinjale” për ta orientuar drejt një personi të caktuar.
CO₂, nxehtësia dhe aroma e lëkurës janë “hartat” që udhëheqin mushkonjat
Përveç CO₂-së, një tjetër faktor i rëndësishëm është temperatura e trupit dhe djersitja. Studiuesit kanë vënë re se mushkonjat tërhiqen edhe nga nxehtësia dhe lagështia që vjen nga trupi. Një shembull që lidhet drejtpërdrejt me këtë është situata e grave shtatzëna: ato kanë rreth dy herë më shumë gjasa për të tërhequr mushkonjat krahasuar me gratë jo shtatzëna. Ky ndryshim lidhet me ndryshimet fiziologjike gjatë shtatzënisë—trupi kalon në nevoja më të larta metabolike, rritet temperatura e trupit dhe shtohet sasia e dioksidit të karbonit që nxirret gjatë frymëmarrjes. Studiuesit e përshkruajnë figurativisht trupin e një gruaje shtatzënë si një burim i vogël nxehtësie brenda saj, pikërisht sepse sinjalet termike janë më të dukshme për mushkonjat.
Edhe aktiviteti fizik luan rol. Personat që ushtrojnë, dhe sidomos ata gjatë stërvitjes ose menjëherë pas saj, mund të bëhen më tërheqës për mushkonjat. Arsyet lidhen me të njëjtat sinjale: aktiviteti fizik rrit prodhimin e dioksidit të karbonit, rrit temperaturën e trupit dhe shkakton djersitje. Djersa dhe lagështia rrisin më tej gjasat që mushkonjat ta identifikojnë më shpejt një person si objektiv. Po ashtu, edhe madhësia e trupit mund të ndikojë: personat me trup më të madh zakonisht prodhojnë më shumë nxehtësi dhe më shumë dioksid karboni, çka u jep mushkonjave më shumë informacion për të gjetur strehuesin.
Kur mushkonjat afrohen më pranë, përzgjedhja nuk bëhet më vetëm në distancë. Ato përdorin kryesisht aromën natyrale të lëkurës dhe të frymëmarrjes për të zgjedhur se cilin person të sulmojnë. Sipas studiuesve, mushkonjat “jetojnë” në një botë kimike, ku dallojnë përbërje të ndryshme që çlirohen nga trupi. Kështu, ideja e vjetër se njerëzit me “gjak të ëmbël” pickohen më shumë rezulton e pasaktë. Në realitet, mushkonjat tërhiqen nga aroma unike e secilit person—pra nga kombinimet specifike kimike që lëshon lëkura e tij. Kjo është arsyeja pse dy persona në të njëjtin ambient mund të kenë përvoja krejt të ndryshme me pickimet: njëri mbetet më pak i “lexueshëm” nga sinjalet që i interesojnë mushkonjat, ndërsa tjetri bëhet më i dukshëm përmes dioksidit të karbonit, nxehtësisë, djersitjes dhe profilit të aromës së lëkurës.
Botuar fillimisht në Bota Sot