Ka momente kur një akuzë e papritur, një kritikë që vjen me ton të ashpër, apo një fjali që na prek pa paralajmërim na lë pa fjalë. Në atë çast mendojmë se duhet të përgjigjemi, të vendosim kufij ose të mbrojmë veten, por truri sikur “ngrin”. Më pas, kur gjithçka qetësohet dhe biseda ka mbaruar, vjen qartë ajo që duhej thënë, madje edhe në formë të saktë: “Këtë duhej ta kisha thënë.” Kjo nuk ndodh domosdoshmërisht sepse dikush është i dobët, i papërgatitur apo nuk di të mendojë. Është një fenomen i zakonshëm që lidhet me stresin dhe mënyrën si truri përpunon informacionin.
Psikologjia e lidh këtë reagim me faktin se, në momentet më të tensionuara, truri përpiqet të kryejë disa detyra njëkohësisht. Duhet të kuptojë menjëherë çfarë po ndodh, të vlerësojë qëllimin e personit tjetër, të kontrollojë emocionet, të parashikojë se çfarë mund të ndodhë më tej dhe njëkohësisht të gjejë fjalët e duhura. Kur situata është e tensionuar, një pjesë e madhe e kapacitetit mendor përqendrohet te kërcënimi: a do të shpërthejë konflikti, a do të prishet marrëdhënia, a do të ketë pasoja në punë. Për shkak të kësaj, stresi akut mund ta dobësojë përkohësisht fleksibilitetin e të menduarit dhe kujtesën e punës, prandaj mendimet nuk organizohen menjëherë dhe formulimi i duhur nuk del aty për aty.
Kur truri nën presion nuk gjen fjalët, përgjigjja vjen më vonë
Në këtë situatë, heshtja mund të duket si “paaftësi”, por shpesh është reagim i të ashtuquajturit mekanizëm “ngrirjeje”. Përballë kërcënimit, nuk ekzistojnë vetëm reagimet “lufto” apo “ik”. Ekziston edhe reagimi i ngrirjes, ku sistemi nervor aktivizohet në mënyrë automatike. Një ton agresiv, një kritikë e papritur ose një poshtërim mund ta ndezin këtë reagim. Atëherë, mendja mund të duket bosh, trupi tensionohet dhe fjalët thjesht nuk vijnë. Me fjalë të tjera, në atë moment sistemi nervor i jep përparësi mbrojtjes, jo formulimit të një përgjigjeje të mençur.
Një pyetje që shumë njerëz e bëjnë pas një bisede të pakëndshme është: pse përgjigjja perfekte na vjen kur tashmë biseda ka përfunduar? Kur situata kalon dhe tensioni bie, truri nuk ka më nevojë të vëzhgojë tonin, mimikën, reagimin e personit tjetër apo pasojat e mundshme. Hapësira mendore kthehet për të analizuar atë që ndodhi. Vetëm atëherë arrijmë të shohim bisedën nga kënde të tjera dhe të gjejmë fjalët që nuk na vinin në atë çast. Prandaj, nuk është krejt e drejtë t’i krahasojmë fjalët e thëna nën presion me atë që na vjen në mendje në qetësi pas përfundimit të diskutimit.
Ka edhe një mënyrë tjetër si procesohen këto kujtime: reflektimi që kthehet në ripërtypje. Është normale t’i rikujtosh një bisede dhe të mendosh çfarë do të kishe bërë ndryshe. Kjo mund të të ndihmojë të kuptosh emocionet dhe të jesh më i përgatitur për situata të ngjashme. Por kur për orë apo ditë përsëritet e njëjta skenë në mendje, imagjinohen dhjetëra përgjigje dhe fillon fajësimi i vetes, reflektimi kthehet në ruminacion. Në vend që të ndihmojë të nxirret një mësim i qartë, ajo të kthen vazhdimisht te e njëjta situatë, pa e çuar përpara zgjidhjen.
Jo çdo heshtje është pasojë e stresit të momentit. Disa njerëz vijnë nga mjedise ku kundërshtimi ndëshkohej dhe tërheqja shihej si sjellje e dëshirueshme. Këta persona mund ta dinë mirë çfarë duan të thonë, por kanë frikë se një përgjigje e drejtpërdrejtë mund të çojë në konflikt, refuzim ose zemërim. Në këtë rast, heshtja bëhet strategji për të ruajtur qetësinë e të tjerëve, edhe kur kjo vjen në dëm të kufijve personalë.
Një zgjidhje praktike është t’i japësh vetes kohë për t’u përgjigjur, pa pasur nevojë të dalësh menjëherë me “përgjigjen perfekte”. Mjaftojnë fjali të thjeshta që të japin hapësirë mendimi, si: “Nuk e prisja këtë. Më duhet pak kohë ta mendoj.”, “Nuk jam i sigurt se e kuptova mirë. Mund ta përsërisësh?”, “Nuk mund të përgjigjem tani, por do t’i kthehemi kësaj bisede.”, “Nuk më pëlqen mënyra si po më drejtohesh.” ose “Dua të mendoj para se të them diçka.” Edhe nëse përgjigjja vjen më vonë, nuk është domosdoshmërisht tepër vonë. Mund ta rikthesh bisedën dhe të thuash: “Kam menduar për atë që ndodhi dhe dua të të tregoj si e përjetova.” Po ashtu, shpejtësia e reagimit nuk është matës i inteligjencës, i guximit apo pjekurisë emocionale. Ndonjëherë, një pauzë e vogël është mënyra më e mirë për të ruajtur qartësinë dhe për të mos u përgjigjur në mënyrë të nxituar.
Botuar fillimisht në Telegrafi