Vapa rekord e këtij viti ka zgjeruar një problem që po e shoqëron Evropën prej vitesh: mungesën e ujit. Thatësira ka prekur rreth 38 për qind të territorit të kontinentit, ndërsa përdorimi i tepruar i ujit, keqmenaxhimi i burimeve ujore dhe ndotja e lumenjve e liqeneve e kanë thelluar më tej stresin ujor. Në këtë kontekst, Bashkimi Evropian e trajton mungesën e ujit si një nga emergjencat më të mëdha mjedisore.
Indeksi i Shfrytëzimit të Ujit Plus (WEI+) i Agjencisë Evropiane të Mjedisit (EEA) përdoret për të vlerësuar kur një rajon është nën stres ujor. Një zonë konsiderohet nën stres kur shfrytëzon 20 për qind të burimeve të rinovueshme të ujërave të ëmbla. Kur kjo shifër arrin në 40 për qind, stresi klasifikohet si i rëndë. Në të njëjtën linjë, Komisioni Evropian vlerëson se rreth 30 për qind e popullsisë së Evropës dhe 20 për qind e territorit të kontinentit përballen çdo vit me mungesë uji.
Temperaturat e larta të ditëve të fundit e kanë përkeqësuar krizën: vala e të nxehtit po than tokat dhe po ul ndjeshëm prurjet e lumenjve. Por pas kësaj situate qëndron një sistem ujor që prej vitesh është nën presion të madh. Dekada të tëra ndotjeje, shfrytëzimi i tepruar dhe keqmenaxhimi i burimeve ujore kanë dëmtuar lumenjtë, liqenet dhe rezervat e ujërave të ëmbla. Kjo do të thotë se BE-ja po përballet jo vetëm me një ngjarje të përkohshme nga nxehtësia, por edhe me kapacitete gjithnjë e më të kufizuara për t’iu përgjigjur krizës aktuale.
Strategjia e BE-së synon ujë të pastër, ekonomi më efikase dhe mbrojtje të ciklit të ujit
Për t’iu përgjigjur kësaj gjendjeje, Bashkimi Evropian prezantoi Strategjinë për Mungesën e Ujit në qershor të vitit 2025. Qëllimi i saj është ta bëjë Evropën më të qëndrueshme dhe më të përgatitur për përballimin e krizës së ujit. Strategjia përqendrohet në mbrojtjen e ciklit të ujit, promovimin e një ekonomie që e përdor ujin në mënyrë më efikase dhe garantimin e qasjes në ujë të pastër e të përballueshëm.
Në këtë kuadër, eurodeputeti Thomas Bajada, raportues për Strategjinë për Mungesën e Ujit në Parlamentin Evropian, thekson rolin e ujit si investim përtej mjedisit. Ai e lidh ujin me mirëqenien e njerëzve, sigurinë ushqimore të Evropës, shëndetin publik, konkurrueshmërinë ekonomike dhe qëndrueshmërinë. Mesazhi kryesor është se nëse Evropa investon më pak sesa duhet sot në sektorin e ujit, pasojat do t’i ndiejnë qytetarët.
Por pse po pakësohen burimet ujore të Evropës? Një faktor i rëndësishëm është varësia e madhe nga uji për bujqësinë, industrinë dhe prodhimin e energjisë. Kjo ka çuar në shfrytëzim të tepruar dhe në rritje të presionit mbi rezervat natyrore. EEA raporton se marrja totale e ujit në Bashkimin Evropian është ulur me 14 për qind nga viti 2000 deri në vitin 2023, megjithatë sasia e ujit e shfrytëzuar mbetet e lartë. Në shumë zona, ajo tejkalon ritmet natyrore të ripërtëritjes, duke ulur prurjet e lumenjve dhe rezervat e ujërave nëntokësore.
Presioni rritet edhe nga industritë në zhvillim që kërkojnë sasi të mëdha uji, veçanërisht prodhimi i gjysmëpërçuesve dhe qendrat e të dhënave. Këto aktivitete po rrisin kërkesën në një kohë kur burimet janë tashmë nën presion. Një zgjidhje e përmendur shpesh është ripërdorimi i ujërave të zeza, por Evropa aktualisht riciklon vetëm rreth 2.4 për qind të tyre, duke lënë një potencial të madh të pashfrytëzuar. Problemi thellohet më tej nga humbjet në rrjetet publike: rreth 23 për qind e ujit të trajtuar në Evropë humbet për shkak të menaxhimit të dobët dhe infrastrukturës së vjetëruar, çka redukton ndjeshëm sasinë që u shkon konsumatorëve. Thomas Bajada ka paralajmëruar se në të gjithë BE-në vazhdohet të humbet ujë i pijshëm i trajtuar përmes tubacioneve të vjetruara, para se të arrijë te rubinetat e njerëzve. Sipas Raportit të EurEau për vitin 2026, humbjet shfaqin një ulje të lehtë: në rreth 23.5 për qind, nga 24 për qind në anketimin e vitit 2021. Megjithatë, vendet anëtare vazhdojnë të investojnë më pak sesa nevojitet për mirëmbajtje dhe modernizim. Gjermania kryeson për nga investimet me rreth 9 miliardë euro në vit, e ndjekur nga Franca me 6.5 miliardë euro, ndërsa Sllovenia investon vetëm rreth 100 milionë euro.
Ndërkohë, rritja e urbanizimit dhe migrimit pritet të rrisë kërkesën për ujë, sidomos në Evropën Veriore dhe Perëndimore, duke e bërë edhe më të nevojshëm modernizimin dhe zgjerimin e infrastrukturës ujore. Ndryshimet klimatike po e përshpejtojnë përkeqësimin e situatës: temperaturat në Evropë po rriten me rreth 0.56 gradë Celsius në dekadë, më shumë se dyfishi i ritmit mesatar global prej 0.27 gradë Celsius, sipas të dhënave të Copernicus, programit të BE-së për vëzhgimin e Tokës. Thatësira po zgjerohet, duke prekur gjithnjë e më shumë toka, pyje dhe sipërfaqe bujqësore.
Botuar fillimisht në Telegrafi