Transporti në Ballkanin Perëndimor po përfiton financim nga Bashkimi Evropian për të përmirësuar lidhjet infrastrukturore të rajonit. Megjithatë, integrimi i këtyre lidhjeve në rrjetin kryesor evropian të transportit po ecën me ritëm të ngadaltë, duke ngritur shqetësime të drejtpërdrejta për afatet e planifikuara. Këtë e thekson një raport i Gjykatës Evropiane të Auditorëve, i cili paralajmëron se afati i vitit 2030 për përfundimin e rrjetit bazë të transportit në Ballkanin Perëndimor ka “gjasa” të mos përmbushet.
Raporti analizon sesi mbështetja financiare e BE-së po ndikon në zhvillimin e infrastrukturës së transportit përmes një mekanizmi të quajtur Korniza e Investimeve për Ballkanin Perëndimor (WBIF). WBIF është një strukturë që kombinon grantet e BE-së me kreditë e institucioneve financiare ndërkombëtare për realizimin e projekteve të infrastrukturës. Në thelb, ky është mjeti përmes të cilit financimi i BE-së synon të përshpejtojë modernizimin e lidhjeve hekurudhore dhe rrugore në rajon.
Institucionet përgjegjëse financuese janë Komisioni Evropian, i cili shfaqet si kontribuesi kryesor i mekanizmit. Sipas të dhënave të raportuara, Komisioni Evropian ka dhënë 899 milionë euro që nga viti 2015, që përkthehet në rreth 86 për qind të fondit të përbashkët. Brenda këtyre investimeve, sektori i transportit zë pjesën më të madhe, me një buxhet prej 2.665 miliardë eurosh. Nga kjo shumë, 527 milionë euro janë disbursuar mes viteve 2015 dhe mesit të vitit 2025.
Megjithëse auditorët evropianë vlerësojnë se projektet e financuara janë në përputhje me prioritetet e BE-së dhe të vendeve të Ballkanit Perëndimor për rritjen e lidhshmërisë rajonale, raporti vë në dukje edhe probleme. Problemet lidhen kryesisht me mënyrën e zbatimit dhe me vonesat që shoqërojnë projektet, si dhe me çështje operative. Në këtë kuadër, raporti evidenton mangësi në përzgjedhjen e projekteve, veçanërisht kur bëhet fjalë për gatishmërinë e tyre përpara se të miratohen për financim.
Vonesat në gatishmëri po e rrezikojnë afatin e rrjetit bazë deri në 2030
Një nga pikat më kritike të raportit lidhet me dokumentacionin dhe përgatitjen teknike të projekteve. Auditorët theksojnë se projektet nisin mesatarisht me një vonesë prej 17 muajsh. Kjo ndodh, sipas analizës, sepse disa aplikime janë miratuar pa përfunduar dokumentacioni përgatitor. Në disa raste të tjera, mungonin analiza kosto-përfitim, ose projektet nuk kishin projektim të detajuar të verifikuar. Në terma praktikë, kjo do të thotë se financimi dhe hapat administrativë u dhanë për projekte që nuk ishin gati plotësisht për të ecur me zbatim të pandërprerë.
Pikërisht për këto arsye, Gjykata Evropiane e Auditorëve i rekomandon Komisionit Evropian të financojë vetëm projekte që janë të gatshme për zbatim. Sipas raportit, këto projekte duhet të kenë dokumentacion të plotë dhe të përditësuar, në mënyrë që të shmangen vonesat e shkaktuara nga mungesat në fazën përgatitore. Në këtë mënyrë, synimi është që afatet, veçanërisht ai i vitit 2030 për rrjetin bazë, të mos rrezikohen nga probleme që burojnë para nisjes së punimeve.
Raporti paraqet edhe një tablo të projekteve të përfshira në analizë. Mostra e shqyrtuar përfshin 12 projekte transporti në Bosnje dhe Hercegovinë, Kosovë, Maqedoni të Veriut dhe Serbi, me një vlerë totale prej 341.6 milionë eurosh. Mes projekteve të përmendura janë edhe projekte hekurudhore me rëndësi për rajonin, përfshirë hekurudhën Linja 10 në Kosovë, Korridorin X dhe Korridorin Xc në Serbi, si dhe projekte të tjera në kuadër të modernizimit të lidhjeve infrastrukturore. Përmendja e këtyre linjave tregon se, pavarësisht synimeve të financimit evropian, planifikimi, gatishmëria dhe procedurat e zbatimit po ndikojnë ndjeshëm te ritmi i realizimit të projekteve.
Botuar fillimisht në Koha.net
