“The Odyssey” nuk është thjesht filmi më madhështor i Christopher Nolanit për nga përmasat, por edhe një nga më të heshtit dhe më melankolikët në tonin e tij. Ai vijon të ruajë atmosferën e dëshpërimit psikologjik dhe të asaj tragjike qytetëruese që kishte karakterizuar edhe filmin e tij të mëparshëm, “Oppenheimer”, fitues i çmimit “Oscar”. Në thelb, filmi kërkon të mbajë një ekuilibër mes madhështisë dhe intimitetit emocional, duke e bërë shikimin më shumë një përvojë se sa thjesht një rrëfim.
Në prapaskenat e “The Odyssey” dalin detaje mbi rrugën që nisi nga teksti klasik dhe u shndërrua në një prodhim bashkëkohor. Vëmendja shkon te hapat e para: si u mor vendimi për ta sjellë në ekran një histori të njohur në mënyrë të jashtëzakonshme, por njëkohësisht të vështirë për t’u rikthyer pa rënë në përsëritje. Për Nolanin, problemi nuk lidhet vetëm me skenarin, por me vetë idenë se çfarë ndodh kur publiku modern e ka dëgjuar tashmë historinë mijëra herë.
Kur u vu për të sjellë në ekran “Odisenë” e Homerit, Christopher Nolan e kishte të qartë “problemin e tekstit burimor”. Sipas tij, kur një histori është aq e njohur dhe ka pasur ndikim kaq të madh, origjinali për publikun modern mund të duket i konsumuar, ose thjesht si një version i hershëm i shumë veprave që kanë ardhur më pas. Me fjalë të tjera, sfida është të ruhet fuqia e veprës pa u mbyllur në një lexim të zakonshëm të saj. Në këtë kuptim, prapaskenat zbulojnë se “The Odyssey” nuk u ndërtua vetëm mbi referenca, por edhe mbi kërkimin e mënyrave për ta bërë rrëfimin sërish të gjallë.
Poema epike qëndron në një horizont shumë më të hershëm: ajo daton nga shekulli VIII ose VII para erës sonë dhe ka lënë gjurmë në kulturën botërore për gati tre mijëvjeçarë. Kjo do të thotë se filmi nuk përballet vetëm me një tekst, por me një trashëgimi të gjatë interpretimesh, përshtatjesh dhe kujtimesh kolektive. Pikërisht për këtë, prodhimi kërkon të mos e trajtojë historinë si të mbyllur, por si diçka që mund të rimendohet edhe sot, me mjete të reja dhe me një ndjeshmëri moderne.
Si kalon Homeri te iso-polifonia: teknika, sfidat dhe muzika e “The Odyssey”
Nga prapaskenat e filmit, një nga linjat kryesore është puna teknike dhe sfidat që lidhen me realizimin e një atmosfere epike, pa humbur thellësinë emocionale. Detaje shfaqen për hapat e parë të procesit, për mënyrën si është planifikuar teknika dhe për vështirësitë që shfaqen kur projekti përpiqet të ndërtojë një botë të besueshme, por edhe të tingëllojë si një rrëfim i ndjerë. Për më tepër, vëmendja shkon edhe te muzika, e cila në këtë projekt del si një element që prek specifikisht iso-polifoninë shqiptare dhe krijon një urë mes epikes së lashtë dhe traditave zanore.
Në prapaskena shfaqet edhe prania e kastit në shesh xhirimi, ku shihen Christopher Nolan, Matt Damon dhe Zendaya. Kjo panoramë tregon se “The Odyssey” është ndërtuar me një ekip që punon në nivele të ndryshme—nga drejtimi te interpretimi—ndërsa filmi përgatitet të mbajë një ritëm të veçantë, shpesh me hapësira të qeta që e bëjnë melodinë dhe detajet të flasin më shumë. Në të njëjtën kohë, referencat kulturore nuk trajtohen si dekor, por si pjesë e gjuhës së filmit.
Ideja “si mund ta rrëfehet sërish një histori” që është treguar mijëra herë më parë, e shoqëron projektin si bosht. Për Nolanin, përgjigjja nuk vjen thjesht duke ndryshuar atë që ndodh, por duke ndryshuar mënyrën se si ndihet ajo që ndodh: përmes një toni melankolik, përmes një ndërtimi të kujdesshëm dhe përmes elementeve tingëlluese që e bëjnë traditën të dëgjohet në një kontekst të ri. Kështu, prapaskenat e “The Odyssey” e nxjerrin në pah se filmi nuk është vetëm një monument kinematografik, por edhe një përpjekje për ta mbajtur të gjallë Homerin—nga teksti i lashtë deri te jehona e iso-polifonisë shqiptare, me tinguj fyelli që shoqërojnë rrëfimin.
Botuar fillimisht në Koha.net