Më 27 gusht 2026 u njoftua ndarja nga jeta e akademik Mark Tirtës, një figurë e rëndësishme e etnologjisë dhe albanologjisë shqiptare. Lajmi u prit me trishtim nga kolegë, ish-studentë dhe njerëz që e kanë njohur nga afër, ndërsa Akademia e Shkencave dhe mesazhet e shumta pasuan për të dëshmuar peshën e kontributit të tij në jetën shkencore.
Për më shumë se gjysmë shekulli, Mark Tirta i është përkushtuar studimit të kulturës shqiptare, duke e parë atë jo vetëm përmes botimeve, por mbi të gjitha përmes kontaktit të drejtpërdrejtë në terren. Ai e ndërtoi punën e tij si një udhëtim të vazhdueshëm: shkoi në vende të ndryshme, bisedoi me bartës të traditës, mblodhi dëshmi dhe materiale që më pas duhej të dokumentoheshin, të krahasoheshin dhe të interpretoheshin shkencërisht.
Mark Tirta lindi më 21 maj 1935 në Orosh të Mirditës. Pas përfundimit të shkollimit të mesëm, ai punoi si mësues gjatë viteve 1955–1957. Më pas, në vitin 1961 përfundoi studimet e larta në degën Histori-Gjuhësi të Universitetit të Tiranës, duke hedhur kështu bazat për rrugëtimin e tij në fushat e dijes që më vonë do t’i lidhte ngushtë me kulturën shqiptare.
Pas studimeve, ai punoi në arsim në Mirditë deri në vitin 1968. Po atë vit, nisi punën në Sektorin e Etnografisë të Institutit të Historisë. Ky ishte fillimi i një etape të re, ku interesimi i tij për traditat dhe dëshmitë në terren mori formë të qëndrueshme në kuadër të kërkimit shkencor. Nga viti 1979, vijoi veprimtarinë Në Institutin e Kulturës Popullore, sot Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit në Tiranë.
Etnoografija në terren dhe kujtesa e traditës
Në Institutin përkatës, u përforcua edhe një nga rrugëtimet më të rëndësishme të jetës së tij shkencore. Për Mark Tirtën, puna nuk ishte thjesht mbledhje materiali, por një qasje e plotë që i bashkonte vëzhgimin në terren me dokumentimin dhe interpretimin. Ai ishte ndër studiuesit që e njihnin kulturën shqiptare jo vetëm nga librat, por edhe nga udhëtimet e shumta nëpër viset shqiptare, nga bisedat me njerëzit që ruajnë dhe transmetojnë traditën, si dhe nga përpjekja për të mbajtur të gjallë elementet e trashëgimisë kulturore.
Kontributi i tij u mbështet në një ndërthurje të qëndrueshme mes terrenit dhe punës në institucione. Kjo përvojë e gjatë jashtë zyrës bashkëjetonte me një punë të vazhdueshme në bibliotekë dhe në arkiva, ku të dhënat e mbledhura duhej të sistemoheshin. Fusha e tij ishte e gjerë dhe përfshinte aspekte të ndryshme të kulturës, mes të tjerash mitologjinë, duke e trajtuar atë si pjesë të një peizazhi më të madh të traditës dhe kuptimit kulturor.
Mesazhet dhe reagimet pas lajmit për ndarjen e tij treguan edhe një herë se sa i rëndësishëm ishte vendi i Mark Tirtës në jetën shkencore shqiptare. Përkushtimi i tij afatgjatë, puna e heshtur dhe këmbëngulja për të sjellë në dritë dijen përmes terrenit dhe dokumentimit u bënë pjesë e identitetit të tij si akademik. Ndërkohë, trashëgimia e tij mbetet në materialet e mbledhura, në mënyrën si u qas në studim dhe në kontributin që la për etnologjinë dhe albanologjinë shqiptare.
Botuar fillimisht në Koha.net