Rusia, Kina dhe Irani po krijojnë gjithnjë e më shumë një aleancë strategjike që u sjell shqetësim politikanëve amerikanë. Një grup ekspertësh amerikanë dhe ish-zyrtarësh theksoi se kjo lidhje synon të prishë rendin botëror dhe po fiton terren jo vetëm përmes koordinimit diplomatik, por edhe përmes integrimit të bashkëpunimit ushtarak.
Debati u zhvillua më 10 qershor, në një konferencë për sigurinë kombëtare të titulluar “Kundërshtarët e Amerikës: Realiteti rus”, e organizuar nga Forumi i Pavarur i Grave. Në panel, shumë prej panelistëve vunë në pah se, pavarësisht se kjo aleancë nuk është formuar mbi baza të një traktati të përhershëm, përfitimet transaksionale po prodhojnë efekte të rëndësishme strategjike. Sipas tyre, veçanërisht regjimi iranian, i cili është i izoluar në arenën ndërkombëtare, po përfiton në mënyrë të drejtpërdrejtë nga ky bashkëpunim.
Në qendër të argumentit ishte ideja se, për shkak të kundërshtimit të përbashkët ndaj dominimit amerikan, tre shtetet po koordinojnë veprimet e tyre. Ato po integrojnë bashkëpunimin ushtarak dhe po punojnë për të gjetur rrugë për t’iu shmangur sanksioneve perëndimore. Nadia Schadlow, studiuese e lartë në Institutin Hudson dhe ish-zëvendëskëshilltare për sigurinë kombëtare të SHBA-së, tha se pyetja kryesore është nëse ky bashkëpunim po shndërrohet në një strategji përçarjeje, një aleancë të leverdisë taktike apo thjesht një oportunizëm. Ajo shtoi edhe një dimension më të gjerë, duke lënë të kuptohet se mund të jetë e projektuar për të krijuar rezultate të reja strategjike për rendin global.
Uashingtoni: ta bëjë më të vështirë raportin e boshtit Rusi-Kinë-Iran
Për ta frenuar këtë “bosht”, Schadlow argumentoi se Uashingtoni duhet të ndalojë së trajtuari Rusinë, Kinën dhe Iranin si teatro të ndara rajonale. Ajo sugjeroi që SHBA-ja të gjejë mënyra kreative për të krijuar përçarje brenda bashkëpunimit të tyre. “Ne duhet ta bëjmë raportin e tyre sa më të vështirë të jetë e mundur”, tha Schadlow në fjalën e saj, duke e lidhur kështu direkt objektivin strategjik me parandalimin e thellimit të koordinimit mes tre vendeve.
Rusia, Kina dhe Irani nuk janë të lidhur nga një traktat formal trepalësh i mbrojtjes së ndërsjellë. Megjithatë, sipas panelit, interesat e tyre janë afruar vitet e fundit pikërisht për shkak të konflikteve dhe presionit ndërkombëtar. Që nga fillimi i pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës nga Rusia në shkurt të vitit 2022, sanksionet globale u shtrënguan, duke e detyruar Moskën të forcojë lidhjet aty ku ka mundësi për të kompensuar kufizimet ekonomike. Në të njëjtën logjikë, Irani ka qenë për vite nën sanksione të ashpra, dhe presioni u intensifikua edhe më shumë pas 28 shkurtit, kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulme ajrore ndaj tij.
Ilan Berman, nënkryetar i Këshillit Amerikan për Politikë të Jashtme, paralajmëroi se, përtej mbijetesës së brendshme, kjo sinergji autoritare po krijon një cikël të rrezikshëm reagimi në fushëbetejë. Ai argumentoi se Irani, duke marrë mbështetje nga partnerë jashtë, mund të forcojë kapacitetet e tij, ndërsa edhe Rusia dhe Kina përfitojnë nga një rrugë më e lehtë për të përballuar presionet. Berman shtoi se teksa Irani ka furnizuar me valë municionesh për dronë për të mbështetur luftën e Rusisë në Ukrainë, agjencitë perëndimore të inteligjencës druajnë se të dhënat luftarake të mbledhura në territorin evropian së shpejti do të kthehen mbrapsht. Kjo, sipas tij, do ta bënte arsenalin e brendshëm të Iranit dukshëm më vdekjeprurës.
Berman e formuloi këtë çështje si një problem që shkon përtej kufijve vetëm të Iranit: “Problemi me Iranin nuk është thjesht problemi me Iranin. Është një problem Iran-Rusi-Kinë”. Ai tha se Moska dhe Pekini i kanë ofruar Teheranit një linjë jetike ekonomike dhe teknologjike për të përballuar si trazirat e brendshme, ashtu edhe sanksionet ndërkombëtare. Megjithatë, disa pjesëmarrës theksuan se marrëdhëniet mes këtyre vendeve mbeten transaksionale. Kongresisti Pat Harrigan, republikan nga Karolina e Veriut dhe ish-oficer i Forcave Speciale të Ushtrisë amerikane, e përshkroi këtë afrim si “më shumë një martesë e leverdishme” dhe tha: “Kur ndalon së qeni reciprokisht e dobishme, edhe ato veprime ndalen”.
Pavarësisht karakterit transaksional, panelistët vunë në dukje se përfitimet strategjike po materializohen. Berman solli shembullin e protestave kundër Qeverisë në fillim të vitit, ku Pekini dhe Moska i ofruan regjimit iranian një mburojë digjitale për të shtypur disidencën e brendshme. Po ashtu, u theksua se shtypja e protestave ka lënë “mijëra protestues të vrarë”. Në anën tjetër, Irani ka furnizuar Rusinë me valë municionesh për të mbështetur luftën në Ukrainë. Sipas shqetësimeve të inteligjencës perëndimore, të dhënat luftarake të mbledhura në territorin evropian do të kthehen në Iran dhe do të rrisin aftësinë e tij ushtarake. Ky shkëmbim, sipas diskutimit, mbështetet nga përkrahja financiare e Pekinit, i cili vepron si garantuesi kryesor i mbijetesës së regjimit. Berman tha se “rreth 90 për qind e eksporteve të naftës së Iranit shkojnë në një vend të vetëm, në Kinë”, duke nënvizuar se pa blerjet kineze dhe mbështetjen diplomatike e ushtarake të Rusisë, Irani “thjesht nuk do të ishte financiarisht i qëndrueshëm”.
Botuar fillimisht në Bota Sot