Zgjimi në mes të natës është një nga situatat më zhgënjyese: ktheheni në shtrat, shihni orën dhe përpiqeni të llogaritni sa minuta kanë mbetur deri në alarm, por gjumi nuk vjen sërish. Për pasojë, ankthi rritet dhe cikli bëhet më i vështirë për t’u ndërprerë. Pikërisht për këtë, specialistët e gjumit theksojnë se ka disa pyetje që mjekët i nisin shpesh që në takimin e parë, për të kuptuar pse po ndodh zgjimi i përsëritur.
Në qendër të diskutimit janë ekranet: telefoni, rrjetet sociale dhe përmbajtja që ndiqni para gjumit. Dr. Rupali Drewek thotë se kjo është një nga temat e para që ajo e kontrollon me pacientët. “Një nga pyetjet e para që bëj është: ‘A përdorni ekrane para gjumit?’”, shprehet ajo. Sipas saj, ekranet mund të mos jenë i vetmi shkak, por shpesh luajnë një rol të rëndësishëm në problemin e gjumit, sidomos kur përdorimi ndodh në momentin kur trupi duhet të fillojë të qetësohet.
Përveç faktit që shikimi i ekranit lidhet me zgjimin, një element tjetër që përmendet shpesh është ndikimi i dritës blu dhe stimulimi i trurit. Dr. Carleara Weiss, shkencëtare dhe këshilltare për gjumin, shpjegon se drita nga pajisjet elektronike mund të pengojë prodhimin e melatoninës. Melatonina është hormoni që i sinjalizon trupit se është koha për të fjetur, prandaj kur pengohet, trupi mund të mos arrijë në qetësinë e duhur. Në të njëjtën kohë, truri mund të mbetet i “aktivizuar”, sidomos kur përmbajtja është kërkuese, interesante apo ngjall emocione.
Në këtë drejtim, psikologia dr. Shelby Harris shton se mënyra si përdoren rrjetet sociale dhe pajisjet gjatë natës ka ndikim të drejtpërdrejtë te gjendja mendore. “Nëse shfletoni rrjetet sociale, kontrolloni e-mailin e punës apo shikoni diçka stresuese ose emocionuese, truri mbetet aktiv pikërisht në kohën kur duhet të qetësohet.” Me fjalë të tjera, problemi nuk lidhet vetëm me ekranin, por edhe me atë çfarë ndodh brenda ekranit: nga lajmet te mesazhet e punës, nga përmbajtjet stresuese te ato që mbajnë mendjen në tension.
Ekranet dhe përmbajtja para gjumit mund ta mbajnë trurin aktiv
Ndërkaq, për të kuptuar pse një person zgjohet në mes të natës, specialistët marrin parasysh edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në cilësinë e gjumit. Në listën e tyre përmenden stresi dhe ankthi, por edhe stimulues si kafeina dhe efekte të mundshme nga alkooli. Po ashtu, një orar i çrregullt gjumi, zhurma në ambient dhe elemente të ngjashme mjedisore mund ta bëjnë më të vështirë ruajtjen e një ritmi të qëndrueshëm.
Ka edhe raste kur shkaku lidhet me gjendje shëndetësore. Një prej tyre është apnea obstruktive e gjumit, e cila mund të çojë në ndërprerje të gjumit dhe zgjime të herëpashershme gjatë natës. Në këto situata, trupi mund të mos arrijë të mbetet i pandërprerë në fazat e gjumit, duke shkaktuar rikthim të shpejtë të vetëdijes. Po kështu, në vlerësim hyjnë edhe modelet e zgjimeve: sa shpesh ndodhin, sa zgjasin dhe sa ndikojnë në funksionimin gjatë ditës.
Edhe pse zgjimet e herëpashershme gjatë natës mund të konsiderohen normale, pika kryesore është shpeshtësia dhe pasojat. Për të përmirësuar cilësinë e gjumit, rekomandohet të mbahet një orar i rregullt dhe të ndiqet një rutinë qetësuese para gjumit. Një këshillë praktike që përsëritet nga specialistët është shmangia e telefonit celular pas zgjimit gjatë natës, sepse kthimi te ekrani mund ta kthejë menjëherë mendjen në gjendje stimulimi. Dr. Shelby Harris paralajmëron gjithashtu: “Sa më shumë të përpiqeni me forcë të flini, aq më i paarritshëm bëhet gjumi.”
Nëse problemet vazhdojnë, ose nëse shoqërohen me shenja si gërhitja, ndërprerje të frymëmarrjes gjatë gjumit apo përgjumje e theksuar gjatë ditës, specialistët rekomandojnë të konsultoheni me mjekun. Kjo ndihmon për të kuptuar nëse ka faktorë të jashtëm që duhen rregulluar, apo nëse ekziston ndonjë gjendje mjekësore që kërkon trajtim. Në fund, ideja kryesore mbetet e njëjtë: vëmendja ndaj rutinës dhe mënyrës si përdoren ekranet mund të jetë një hap i parë i rëndësishëm për të qetësuar trurin kur duhet të vijë gjumi.
Botuar fillimisht në Telegrafi