Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, i dorëzoi zyrtarisht të dielën mandatin për formimin e qeverisë së re liderit të partisë së qendrës, Gadi Eisenkot. Ceremonia u zhvillua në Rezidencën Presidenciale në Jerusalem, duke i hapur rrugë një procesi që pritet të mbyllë periudhën më të gjatë të qeverisjes në historinë e vendit nga kryeministri Benjamin Netanyahu.
Me këtë hap, Eisenkot merr shansin e parë për t’i dhënë fund qeverisjes së gjatë të Netanyahut. Mandati vjen pas konsultimeve që Herzog zhvilloi gjatë javës me grupet parlamentare, një procedurë ku u bë edhe vlerësimi i mundësive për të formuar një shumicë në Knesset, dhomën ligjvënëse të Izraelit me 120 ulëse.
Rekomandimi për Eisenkot u dha nga partitë që së bashku kanë 67 deputetë në Knesset. Në këto konsultime, Netanyahu mori mbështetjen e 46 deputetëve, ndërsa një grup me shtatë deputetë nuk rekomandoi asnjë kandidat. Në këtë kuadër, Eisenkot tani ka 28 ditë për të siguruar një shumicë prej të paktën 61 deputetësh, numër kyç për formimin e qeverisë së re. Presidenti mund ta zgjasë këtë afat edhe me 14 ditë.
Eisenkot: “qeveri e emergjencës kombëtare” dhe hapat jokonvencionalë
Në fjalimin pas marrjes së mandatit, Gadi Eisenkot tha se synon të krijojë një “qeveri të emergjencës kombëtare”. Ai theksoi se për këtë do të duhen hapa politikë krijues e jokonvencionalë, duke e lidhur këtë qasje me gjendjen që, sipas tij, po kalon Izraeli. Eisenkot tha se vendi ndodhet në një situatë emergjence, pasi po zhvillohen luftime në disa fronte, pozita e Izraelit në botë ka rënë dhe demokracia izraelite po përballet me një nga momentet e saj më të brishta.
Eisenkot përjashtoi mundësinë e zgjedhjeve të reja, duke argumentuar se Izraeli nuk ka kohë për raunde të pafundme votimesh. Ai pranoi gjithashtu se asnjëri nuk do të jetë në gjendje t’i mbajë të gjitha premtimet e fushatës dhe se të gjithë do të duhet të bëjnë kompromis. Në të njëjtën linjë, ai iu drejtua deputetëve të Likudit dhe partisë së ekstremit të djathtë, Sionizmi Fetar, pa përmendur Netanyahun me emër.
Gjatë ftesës për bashkim, Eisenkot i kërkoi të tjerëve të pranojnë katër parime: Izraeli si shtet hebre dhe demokratik; respektimin e vlerave të Deklaratës së Pavarësisë; shërbim kombëtar i detyrueshëm për të gjithë; si dhe njohjen e Hamasit si organizatë terroriste dhe angazhimin për shkatërrimin e tij. Ai nuk e përmendi fare partinë e ministrit Itamar Ben Gvir. Ndërkohë, Presidenti Herzog i kërkoi Eisenkotit të synojë qeverinë më të qëndrueshme të mundshme, një qeveri që u shërben të gjithë qytetarëve, përfshirë edhe ata që nuk e kanë votuar.
Rruga drejt shumicës mbetet e vështirë. Në zgjedhjet e 27 tetorit, aleanca katërpartiake e Eisenkotit fitoi 48 ulëse, ndërsa blloku i djathtë e fetar i Netanyahut mori 53. Partitë arabe arritën një rekord prej 19 ulësesh. Për të formuar qeveri, asnjëri prej blloqeve nuk arriti pragun prej 61 deputetësh. Partitë arabe e rekomanduan Eisenkotin, por ai ka thënë se e përjashton një qeveri me to. Disa nga partnerët e tij kanë paralajmëruar gjithashtu se nuk do të hyjnë në një qeveri që varet nga votat e tyre nga jashtë.
Një nga liderët e Listës së Përbashkët arabe, Ahmad Tibi, vlerësoi se Eisenkot po shkon drejt një qeverie të pakicës, të cilën partitë arabe do ta mbështesnin nga jashtë. Si alternativë për arritjen e numrit, në skenë janë edhe dy partitë ultraortodokse: Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Torës. Me to, Eisenkot do të kishte saktësisht 61 ulëse. Po të dielën, lideri i Shas, Aryeh Deri, njoftoi se largohet nga Knesseti pas rezultatit të dobët në zgjedhje, por mbetet kryetar i partisë.
Në fjalimin e tij, Eisenkot paralajmëroi se kushdo që e pengon formimin e qeverisë për arsye personale do të mbahet mend si dikush që nuk e shpëtoi Izraelin në kohë emergjence. Mesazhi u interpretua si i drejtuar Avigdor Libermanit, liderit të Yisrael Beytenu, me të cilin Eisenkot ka mosmarrëveshje lidhur me përbërjen e qeverisë. Liberman e mohoi se po e pengon procesin, ndërsa të dy takohen të hënën.
Ndërkohë, disa orë para vendimit të Herzogut, Netanyahu paralajmëroi se një qeveri që mbështetet te partitë arabe do ta shkatërronte Izraelin nga brenda. Likudi njoftoi se do t’i ankojë rezultatet zgjedhore, me pretendimin se partitë arabe kanë ndjekur votuesit në mënyrë të paligjshme. Eisenkot kritikoi fushatën e Likudit për delegjitimimin e zgjedhjeve dhe mosbesimin ndaj institucioneve të shtetit. Herzog kishte ngritur më herët idenë e një qeverie uniteti mes dy rivalëve, por Eisenkot ka deklaruar se nuk do të shërbejë në një qeveri të Netanyahut, ndërsa ky i fundit nuk ka dhënë shenja se është gati të tërhiqet.
Nëse Eisenkot nuk arrin të formojë qeverinë brenda afatit, mandati i kalon një kandidati tjetër nga presidenti, ndoshta vetë Netanyahu. Nëse edhe ai dështon, shumica e Knessetit mund të mbështesë një kandidat të tretë, i cili ka 14 ditë kohë. Në rast se as kjo nuk funksionon, zgjedhjet e reja mbahen brenda 90 ditëve, ndërsa Netanyahu vazhdon si kryeministër në detyrë. Gadi Eisenkot e drejtoi ushtrinë izraelite nga viti 2015 deri në 2019. Pas sulmit të Hamasit të 7 tetorit 2023, ai ishte vëzhgues në kabinetin e luftës të Netanyahut gjatë tetë muajve të parë të luftës në Gaza. I biri i tij ra në atë luftë në dhjetor të vitit 2023.
Botuar fillimisht në Bota Sot