Thashethemet për syzet e diellit qarkullojnë prej kohësh: se ato gjoja janë të dëmshme për sytë, ose se përdorimi i tepruar mund të prishë ritmin cirkadian duke ulur prodhimin normal të melatoninës. Por pretendimet që qarkullojnë online nuk qëndrojnë. Në të vërtetë, syzet e diellit, të përdorura siç duhet, janë një mënyrë e thjeshtë për të mbrojtur shikimin dhe për të ulur rrezikun nga disa probleme shëndetësore të lidhura me ekspozimin ndaj dritës së fortë.
Pyetja kryesore është: a janë syzet e diellit vërtet të dëmshme për sytë? Përgjigjja është jo, me kusht që ato të ofrojnë mbrojtje të mjaftueshme ndaj rrezeve UV. Çelësi këtu nuk është forma apo marka, por cilësia e lenteve dhe garantimi i mbrojtjes reale. Nëse syzet janë të certifikuara dhe bllokojnë rrezet e dëmshme ultravjollcë, atëherë ato nuk paraqesin dëm për sytë.
Një tjetër shqetësim që shfaqet shpesh lidhet me faktin nëse syzet e diellit mund të shkaktojnë probleme. Edhe këtu përgjigjja varet nga lloji i syzeve. Në rast se ato janë të certifikuara për mbrojtje ndaj rrezeve të dëmshme ultravjollcë (UV) dhe nuk janë thjesht lente plastike të lira pa mbrojtje, përdorimi i tyre nuk do t’ju dëmtojë sytë. Përkundrazi, syzet me mbrojtje të duhur veprojnë si barrierë ndaj rrezatimit që mund të ndikojë negativisht në strukturat e syrit.
Syzet e diellit nuk dëmtojnë syrin kur kanë mbrojtje UV
A duhet t’i mbajnë njerëzit syze dielli, rekomandojnë okulistët? Për sa i përket mbrojtjes ndaj rrezeve UV, po—syzet e diellit janë një ide e mirë. Ato ndihmojnë në parandalimin e degjenerimit makular, kataraktit, formimit të indit mbresor në sipërfaqen e syrit dhe tharjes së syve. Këto janë arsye praktike, që lidhen drejtpërdrejt me ekspozimin e përditshëm ndaj diellit dhe me efektet që mund të shfaqen me kalimin e kohës.
Një nga pretendimet më të përhapura është se syzet e diellit mund të prishin ritmin cirkadian. Ritmi cirkadian i trupit, i lidhur me ciklin gjumë-zgjim, ka nevojë për dritë të fortë të mëngjesit për të frenuar prodhimin e melatoninës. Megjithatë, në shumicën dërrmuese të rasteve, përgjigjja për ndikimin e syzeve të diellit është jo. Argumenti kryesor është se drita e fortë e mëngjesit nuk kërkon orë të tëra për të dhënë efekt—mjafton rreth 30 minuta ekspozim ndaj dritës. Në mënyrën e zakonshme, njerëzit nuk mbulojnë sytë gjatë gjithë kohës me syze në kushte që do të ndryshonin ndjeshëm proceset biologjike.
Për të qartësuar edhe më tej thashethemin: a ndikojnë syzet e diellit në prodhimin e melatoninës? Sërish përgjigjja është jo. Syzet e diellit nuk ndikojnë në mënyrën se si trupi prodhon melatoninën. Pra, ideja se mbajtja e tyre “e ndërpret” prodhimin e këtij hormoni nuk ka bazë. Në praktikë, roli i syzeve është të mbrojnë syrin nga rrezatimi i dëmshëm, jo të ndryshojnë mekanizmat hormonale.
Po ditët me re? A duhet t’i lini mënjanë syzet e diellit kur moti është i vranët? Jo, përveç rastit kur retë krijojnë aq errësirë sa nuk mund të shihni mirë me to. Rrezet UV vazhdojnë të depërtojnë përmes reve, që do të thotë se sytë tuaj mbeten të ekspozuar ndaj rrezatimit të dëmshëm të diellit edhe kur qielli duket i mbuluar. Logjika është e njëjtë me këshillat e dermatologëve për kremrat mbrojtës: rekomandohet përdorimi i kremit edhe në ditët me re, sidomos kur jeni në pishinë, në plazh ose në aktivitete jashtë shtëpisë. E njëjta gjë vlen edhe për syzet e diellit—t’i mbani edhe kur moti nuk duket “me diell” është e sigurt dhe madje e rëndësishme.
Botuar fillimisht në Koha.net