SHBA-ja shënoi në mënyrë madhështore 250-vjetorin e pavarësisë, duke e rikujtuar se vendi i lirë lindi mbi një ide të thjeshtë, por themelore: pavarësia është kusht për lirinë. Festa dhe programet përvjetore u shtrinë në disa nga qendrat më simbolike të historisë amerikane, ku u fol për sakrificën dhe vendosmërinë e brezave që e sollën shtetin përtej varësisë. Ndërsa në SHBA është hapur një debat i ri, nëse Amerika sot i mban ende premisat që kishin në mendje etërit e pavarësisë, vëmendja ndërkombëtare ka qenë po ashtu e madhe te ndikimi që ky vend vazhdon të ketë jashtë kufijve të tij.
Aktivitetet kryesore u zhvilluan në Washington, kryeqytetin e tanishëm, por edhe në Philadelphia, kryeqytetin e vjetër ku, para 250 vjetësh, u nënshkrua deklarata e pavarësisë. Një tjetër qendër ku u shënuan me intensitet festimet ishte edhe New York, qyteti më i madh amerikan, i njohur për rolin e tij në jetën publike dhe në historinë moderne të SHBA-së. Megjithatë, përvjetori nuk u kufizua vetëm brenda Amerikës. Duke marrë parasysh se Amerika dhe pavarësia e saj kanë pasur ndikim të madh në zhvillimet në tërë botën, festa u shoqërua edhe me aktivitete jashtë SHBA-së, ku u reflektua për jehonën e këtij jubileu në politikën, ekonominë dhe idenë e lirisë.
Në kolazhin historik që lidhet me SHBA-në, theksohet se përveç se u shndërrua në fuqinë më të madhe, Amerika është parë edhe si qendra e demokracisë, një motor i madh ekonomik dhe një shembull i lirisë e prosperitetit. Pikërisht kjo narrativë e ndërtuar ndër vite e bën përvjetorin të veçantë: jo vetëm si festim i 250 viteve të shtetësisë, por edhe si moment krahasimi mes asaj që ishte dhe asaj që është. Përballë këtij krahasimi, analistët dhe zërat brenda SHBA-së po e shtrojnë pyetjen nëse vendi vazhdon të jetë ai që ishte premtuar në themel dhe nëse premisat e vlerat e para në Philadelphia, ende ruhen në praktikë.
Pa Amerikën, Evropa nuk do të ishte kaq e lirë
Debati i brendshëm amerikan po merr përmasa të mëdha dhe po reflektohet në mënyrën si perceptohet Amerika nga vetë aleatët e saj. Thuhet se SHBA-ja sot është e ndarë përbrenda dhe se besimi që ajo gëzon te aleatët është në nivelin më të ulët. Në këtë kontekst, analistët vënë në fokus një faktor: rolin që ka pasur presidenti i tanishëm, Donald Trump, në mënyrën e të cilit përballet me kundërshtarët politikë. Në diskutime përmenden mënyra e reagimit ndaj mediave dhe gazetarëve, kritikat ndaj gjykatësve dhe fakti që, sipas kësaj qasjeje kritike, ai nuk i përfill strukturat e tjera mbi të cilat u ndërtua Amerika. Këto struktura dhe themele lidhen drejtpërdrejt me periudhën kur u hodhën bazat e shtetit, para 250 vjetësh, në Philadelphia.
Gjatë periudhës së këtyre debateve, në mediat e djathta në SHBA është shfaqur edhe një argumentim i ri rreth asaj se sa patriotike është Amerika në ditët e sotme. Në këtë linjë diskutimi, përmenden rreziqet që lidhen me socializmin, islamizmin dhe migracionin. Këto tema janë trajtuar si elementë që, sipas këtyre qarqeve, mund të ndikojnë në drejtimin e vendit dhe në ndjenjën e identitetit kombëtar. Për pasojë, përvjetori i pavarësisë nuk po shihet vetëm si moment festimi, por edhe si rast për të matur sa janë ruajtur parimet kryesore, përballë ndryshimeve të brendshme politike dhe shoqërore.
Ndërsa brenda SHBA-së po rritet zhurma e debatit, nuk mund të anashkalohet roli që Amerika ka pasur Për Evropën. Për Evropën, si aleate kryesore e SHBA-së, ky përvjetor shërben edhe si kujtesë se kontinenti nuk do të ishte i njëjtë nëse Amerika nuk do të kishte ekzistuar si forcë politike dhe mbështetje për idenë e lirisë. Në argumentin që ngrihet në këtë rast, thuhet qartë se sikur të mos ishte Amerika, Evropa sot nuk do të ishte as e lirë dhe as e bashkuar. Kjo lidhet me ndikimin afatgjatë që SHBA-ja ka pasur, jo vetëm si fuqi që ushtron peshë, por edhe si model që ka ndikuar në mënyrën se si janë zhvilluar demokracitë, ekonomitë dhe aspiratat për pavarësi në skena të ndryshme globale.
Prandaj, 250-vjetori i pavarësisë përtej festimeve në Washington, Philadelphia dhe New York, si dhe përtej aktivitetit jashtë Amerikës, po shërben si një pikë kthese për reflektim. Në SHBA, debati është i ashpër: a po i afrohet vendi idealit të themeluar, apo po largohet prej tij? Në të njëjtën kohë, Evropa po e ndjek këtë zhvillim me vëmendje, duke kujtuar se liria dhe bashkimi në kontinent nuk janë zhvillime të izoluara, por të lidhura me dinamika ku SHBA ka pasur ndikim të vazhdueshëm. Kështu, përvjetori 250-vjeçar i pavarësisë kthehet në një kujtesë të gjerë historike: pavarësia nuk është vetëm datë, por edhe sfidë e përhershme për ruajtjen e lirisë.
Botuar fillimisht në Koha.net