Asgjë nuk do të përfundojë javën tjetër vetëm nga fakti që Komisioni Evropian do të publikojë planet e tij për zgjerimin. Përkundrazi, kjo pritet të jetë vetëm fillimi i një diskutimi të gjerë, kompleks politik, ku në qendër do të jenë vendet anëtare të BE-së. Megjithatë, një gjë tashmë është më e qartë se kurrë: nëse deri dje pyetja kryesore në BE ishte “A duhet të zgjerohemi?”, sot pyetja kryesore është “Si të zgjerohemi?”. Ky ndryshim sinjalizon se jemi duke hyrë në një epokë të re të procesit të zgjerimit.
Në këtë rrjedhë, ka një element që e lidh fatin e politikës europiane me vendime të mëparshme. Nganjëherë në jetë, idetë më të mira dalin pikërisht nga marrja e vendimeve të gabuara. Një shembull i qartë është vendimi i presidentit rus Vladimir Putin për pushtimin e Ukrainës. Ai ishte tragjik jo vetëm në pasoja njerëzore, por edhe në ndikimin e tij të drejtpërdrejtë mbi arkitekturën e sigurisë në Evropë.
Pushtimi i nisur nga Rusia prodhoi efekte që shkuan në drejtim të kundërt me synimet që vetë Kremlini kishte. Në vend që të dobësonte strukturat perëndimore, ai solli forcim dhe zgjerim të tyre. Si rezultat i këtij skenari, NATO-ja u zgjerua, BE-ja u afrua edhe më shumë në drejtim të konsolidimit të vet dhe Rusia u izolua. Të gjitha këto janë pasoja që, sipas logjikës së zhvillimeve, përbëjnë rezultatin e kundërt të asaj që synonte Putin.
Një tjetër pasojë e këtij procesi ishte edhe kthimi i vëmendjes së BE-së te rëndësia e zgjerimit. Para vitit 2022, zgjerimi i BE-së ishte një temë e “varrosur”, pa ritëm dhe pa prioritet. Varrin e tij e hapi publikisht në vitin 2014 Jean-Claude Juncker, presidenti i atëhershëm i Komisionit Evropian. Ai bëri thirrje për ndalim të procesit të zgjerimit, duke e ngritur atë si mesazh publik.
Megjithatë, ky nuk ishte qëndrim personal i Juncker-it, por një vendim politik brenda BE-së. Pas fjalimit të vitit 2014, ndodhi edhe një ndryshim institucional: “Ministria e Zgjerimit” u zëvendësua me “Ministrinë e Fqinjësisë”. Ky emërtim i ri nuk ishte thjesht çështje fjalësh; ishte një sinjal politik. Nënkuptimi i qartë ishte degradimi i procesit të zgjerimit, pra kalimi nga një logjikë që synonte bashkimin drejt një qasjeje ku perspektiva e zgjerimit zbehet në “fqinjësi” dhe marrëdhënie pa perspektivë të plotë anëtarësimi.
Si e kthen pushtimi fokusin te zgjerimi: nga “familje” te “fqinjë”
Thënë ndryshe, në atë periudhë BE-ja dhe vendet që shikonin nga afër rrugëtimin europian nuk trajtoheshin më si një “familje” që synonte të bëhej bashkë. Mesazhi ishte se nuk po flitej për bashkim, por për fqinjësi. Pikërisht ky ndryshim në orientim bëri që debati për zgjerimin të humbiste peshën që kishte pasur më herët. Por ngjarjet pas vitit 2022 e rikthyen këtë temë në qendër dhe e zhvendosën diskutimin: nga pyetja nëse zgjerimi duhet të ndodhë, drejt mënyrës se si do të ndodhë realisht.
Me përballjen e BE-së ndaj sfidave të reja politike dhe të sigurisë, logjika ndryshoi. Qasja e “fqinjësisë” nuk mjaftonte më për të shpjeguar qasjet që kërkon një epokë e re. Prandaj, kur Komisioni Evropian të publikojë planin për zgjerimin në javët në vijim, diskutimi nuk pritet të jetë sipërfaqësor. Do të jetë një proces ku vendet anëtare të BE-së do të kenë rolin kryesor, duke përcaktuar ritmet, kushtet dhe drejtimin e zbatimit. Kështu, zgjerimi nuk shihet më si çështje teorike, por si punë konkrete politike që kërkon vendimmarrje.
Botuar fillimisht në Koha.net