Shumë njerëz e lidhin zënien e shpejtë të gjumit me një gjendje të mirë shëndetësore: vendos kokën në jastëk dhe, thuajse pa e kuptuar, bie në gjumë. Por ky zakon, edhe pse në pamje duket i padëmshëm, nuk është gjithmonë shenjë pozitive. Në disa raste, të zësh gjumi brenda pak minutash mund të tregojë se trupi juaj nuk po pushon ashtu siç duhet.
Ekspertët shpjegojnë se shumicës së njerëzve u duhen mes 10 dhe 20 minuta për të rënë në gjumë. Ka persona që flenë pothuajse menjëherë sapo shtrihen, dhe kjo shpesh shihet si “përparësi”. Megjithatë, farmacisti Omar El-Gohari thekson se, nëse një gjë e tillë ndodh rregullisht dhe gjumi vjen brenda vetëm pak minutash, mund të jetë shenjë se organizmit i mungon gjumi. Me fjalë të tjera, trupi mund të jetë duke luftuar për të qëndruar zgjuar gjatë ditës, dhe në momentin që pushon, “dorëzohet” shumë shpejt.
El-Gohari vë në dukje edhe një kundërshtim të rëndësishëm: edhe kur kaloni mjaft orë në shtrat, kjo nuk garanton automatikisht gjumë cilësor. Nëse trupi ka një mungesë kronike gjumi, ai mund të vuajë deri në atë pikë sa t’ju “detyrojë” të flini sapo ndaloni së lëvizuri dhe sistemi nervor qetësohet. Kjo do të thotë që zënia e shpejtë e gjumit mund të jetë reagim ndaj lodhjes së akumuluar, jo domosdoshmërisht pushim efektiv.
Por çfarë e bën gjumin cilësor? Sipas National Sleep Foundation në SHBA, vlerësimi i cilësisë mbështetet në katër elemente kryesore. E para është efikasiteti i gjumit, pra raporti mes kohës së kaluar në gjumë dhe kohës së kaluar në shtrat. E dyta është koha që ju duhet për të fjetur. E treta janë zgjimet gjatë natës, ndërsa e katërta është koha që kaloni zgjuar pas zënies së parë të gjumit. Pra, edhe nëse flini shpejt, rëndësi ka si rrjedh gjumi gjatë gjithë natës.
Zënia e shpejtë e gjumit mund të fshehë mungesë kronike
Lidhja me çrregullimet e gjumit është një tjetër aspekt që duhet mbajtur parasysh. Në disa raste, flini shpejt sepse gjumi që bëni nuk është i një cilësie që ju mban të freskët. Kjo situatë mund t’ju lërë më të lodhur nga sa mendoni, edhe nëse keni fjetur “mjaftueshëm” nga orët. Një nga çrregullimet e mundshme është apnea obstruktive e gjumit. Kjo gjendje mund të dëmtojë cilësinë e gjumit pa e kuptuar vetë personi, pasi gjatë natës frymëmarrja ndalet dhe rifillon. Apnea mund të shoqërohet me gulçim, ndjenjë mbytjeje, zgjime të përsëritura dhe gërhitje shumë të fortë.
Meqenëse apnea është e vështirë të vërehet nga vetë personi, El-Gohari sugjeron që të kërkoni dikë t’ju vëzhgojë gjatë gjumit, sidomos nëse dyshohet për shenjat tipike si gërhitja e fortë dhe zgjimet. Ai përmend edhe sindromën e këmbëve të shqetësuara, një gjendje që mund ta prishë gjumin gjatë gjithë natës. Në raste më të rralla, çrregullime si narkolepsia mund të shkaktojnë përgjumje të tepruar dhe zënie të pazakontë të shpejtë të gjumit. Narkolepsia është një çrregullim ku truri ka vështirësi të rregullojë ciklin gjumë-zgjim dhe zakonisht shoqërohet me përgjumje të skajshme gjatë ditës. Edhe pse nuk shërohet plotësisht, simptomat mund të lehtësohen me ndryshime të stilit të jetesës dhe me trajtim mjekësor.
Kur duhet të shqetësoheni? Orët e gjata të punës, përdorimi i ekraneve deri vonë në mbrëmje, stresi dhe orari i çrregullt i gjumit janë faktorë që mund të çojnë në mungesë kronike gjumi. Si pasojë, kur shkoni në shtrat, trupi ka nevojë të dëshpëruar për pushim dhe zënia shumë e shpejtë e gjumit mund të jetë shenjë se jeni duke punuar me rezerva të fundit, jo në mënyrë optimale. Megjithatë, nëse kjo ndodh ndonjëherë, sidomos pas një dite të lodhshme ose stresuese, zakonisht nuk është arsye për shqetësim. Por nëse situata përsëritet natë pas nate dhe shoqërohet me lodhje gjatë ditës, vështirësi në përqendrim, nervozizëm, dhimbje koke, probleme me kujtesën ose nevojë për sasi të mëdha kafeine për të funksionuar, atëherë këshillohet të bisedoni me mjekun. Gjumi duhet t’ju freskojë dhe t’ju japë energji për ditën tjetër, jo t’ju lërë me ndjesinë se duhet ta kompensoni vazhdimisht atë.
Botuar fillimisht në Telegrafi
