Njerëzit shpesh mendojnë se demenca është një fat i pashmangshëm i moshës së tretë, por të dhënat më të reja po e rishkruajnë këtë pamje. Specialistët theksojnë se rreziku për t’u prekur nga demenca sot mund të jetë më i ulët se disa dekada më parë, dhe se një pjesë e konsiderueshme e rasteve mund të parandalohet ose të paktën të shtyhet për më vonë. Kjo qasje mbështetet te përmirësimet në shëndetin kardiovaskular, kontrollin e faktorëve të rrezikut dhe në disa raste edhe te ndërhyrje të reja mjekësore.
Aktualisht, në Shtetet e Bashkuara mendohet se nga demenca vuajnë rreth 6-7 milionë persona mbi moshën 65 vjeç. Studiuesit parashikojnë se numri i rasteve do të rritet ndërsa popullsia plaket. Megjithatë, trendet e shëndetit publik tregojnë se rreziku individual mund të mos jetë aq i lartë sa besohej më parë, duke e bërë çështjen më të menaxhueshme përmes parandalimit dhe kontrollit të faktorëve që lidhen me sëmundjet e zemrës dhe enëve të gjakut.
Sipas ekspertëve, një arsye kryesore pse demenca po shfaqet më vonë apo me rrezik më të ulët lidhet me përmirësimin e shëndetit kardiovaskular. Në të njëjtën linjë përmenden ulja e duhanpirjes, kontrolli më i mirë i tensionit të gjakut dhe i nivelit të yndyrës së dëmshme në gjak. Po ashtu, rritja e nivelit të arsimit mendohet se lidhet me njohuri më të mira për shëndetin, akses më të mirë në shërbime dhe zakone më të qëndrueshme.
Vaksina kundër “zonës” mund të ulë rrezikun e demencës
Një nga gjetjet më interesante të viteve të fundit ka të bëjë me një vaksinë të njohur kundër herpes zosterit, një sëmundje që njihet edhe si “zona”. Një studim i kryer në Uells ka vërejtur se personat e vaksinuar kishin rreth 20 për qind më pak gjasa për të zhvilluar demencë gjatë shtatë viteve pas vaksinimit, krahasuar me ata që nuk e kishin marrë vaksinën. Kjo lidhje ka tërhequr vëmendje, sepse sugjeron se ndërhyrja mund të ketë efekte që shtrihen përtej parandalimit të vetë infeksionit.
Studime të tjera, të realizuara në Kanada dhe në vende të tjera, kanë gjetur rezultate të ngjashme, duke e bërë argumentin më të fortë se vaksina mund të ketë një efekt mbrojtës ndaj trurit. Kjo nuk do të thotë automatikisht se mekanizmi është i njëjtë në të gjitha rastet, por sinjalizon një fushë ku kërkimet po zgjerohen. Pavarësisht këtyre të dhënave, shkencëtarët theksojnë se ende nuk është e qartë nëse mbrojtja vjen drejtpërdrejt nga parandalimi i infeksionit apo nga stimulimi i sistemit imunitar. Për këtë arsye, nevojiten më shumë kërkime për të sqaruar lidhjen dhe për të kuptuar sa i qëndrueshëm është efekti në kohë.
Në një raport të vitit 2024 të revistës mjekësore “The Lancet” thuhet se deri në 45 për qind e rasteve të demencës mund të parandalohen ose të shtyhen duke vepruar mbi faktorët e rrezikut. Praktikat e rekomanduara përfshijnë mos-pirjen e duhanit, mbajtjen nën kontroll të kolesterolit dhe tensionit të gjakut, trajtimin e humbjes së dëgjimit, shmangien e obezitetit dhe të qenit fizikisht aktiv. Po ashtu, në listën e udhëzimeve përmendet kujdesi për shëndetin e zemrës, sepse lidhja mes enëve të gjakut dhe shëndetit të trurit është një nga temat që po përsëritet shpesh në studimet moderne.
Ndërkohë që parashikimet flasin për rritje të numrit të rasteve me plakjen e popullsisë, fakti që rreziku mund të ulet dhe një pjesë e rasteve mund të vonohet e bën demencën një sfidë që mund të trajtohet me strategji të qarta. Vaksina kundër herpes zosterit dhe ndërhyrjet në faktorët e jetesës po dalin si elementë që meriton më shumë vëmendje, si për studiuesit ashtu edhe për shëndetin publik. Në këtë kuadër, parandalimi mbetet një rrugë konkrete: nga kontrolli i zemrës e deri te aktiviteti fizik dhe menaxhimi i zakoneve që ndikojnë te truri.
Botuar fillimisht në Koha.net