Shtëpia e Bardhë, sipas zhvillimeve të fundit, po shfaq një qëndrim të qartë ndaj drejtimit aktual në Ukrainë. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka thënë se “është koha që Ukraina të ketë një president të ri”, duke u fokusuar te pretendimet e tij se sulmet disamujore të presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky ndaj rafinerive ruse kanë dëmtuar furnizimet globale me naftë, konkretisht me naftë (dizel).
Por kërkesa e Trumpit nuk nënkupton një ndryshim të menjëhershëm të udhëheqjes politike në Kiev. Edhe pse mandati pesëvjeçar i Zelenskyt përfundoi në vitin 2024, kushtetuta e Ukrainës dhe gjendja e luftës i japin atij të drejtën të vazhdojë mandatin gjatë kohës që vendi është në konflikt. Ndërkohë, një pjesë e konsiderueshme e ukrainasve kërkon një rinovim të klasës politike, por heziton përballë perspektivës së zgjedhjeve presidenciale përpara se të mbyllet lufta që ka hyrë tashmë në vitin e saj të katërt e gjysmë.
Në reagim ndaj komenteve të Trumpit, Zelensky ka propozuar një rrugë të kushtëzuar për mbajtjen e zgjedhjeve. Ai ka thënë se zgjedhjet mund të mbahen nëse presidenti rus Vladimir Putin garanton një armëpushim 60-ditor. Megjithatë, edhe në skenarin ku zgjedhjet do të shpalleshin dhe organizoheshin në të ardhmen, mbetet pyetja kryesore: kush mund të kandidojë realisht dhe të rivalizojë Zelenskyn?
Analistët: rivalët kryesorë të Zelenskyt vijnë nga radhët ushtarake dhe politike
Sipas analistit Igar Tyshkevych, me bazë në Kiev, nëse zgjedhjet do të mbaheshin shpejt, rival i mundshëm i Zelenskyt do të ishte një nga ish-komandantët ushtarakë. Tyshkevych shton se figurat e vjetra dhe me peshë politike, si ish-presidenti Viktor Poroshenko – i cili humbi zgjedhjet presidenciale të vitit 2019 përballë Zelenskyt – dhe ish-kryeministrja Yulia Tymoshenko – e cila po hetohet për korrupsion – nuk kanë shanse. Në këtë kuadër, skenari që del në pah është se garën kryesore mund ta formësojnë kryesisht emra me profil të fortë ushtarak, të lidhur drejtpërdrejt me periudhën e luftës.
Një nga emrat që përmendet si alternativa më e mundshme është Valerii Zaluzhnyi. Volodymyr Fesenko, kreu i institutit kërkimor “Penta” me bazë në Kiev, thotë se, të paktën që nga viti 2023 dhe veçanërisht që nga viti 2024, pas dorëheqjes së tij, alternativa më e mundshme ndaj Zelenskyt – rivali i tij më i rrezikshëm që mund ta mposhtte në zgjedhje – është Zaluzhnyi. Fesenko e lidh këtë me edhe me besimin publik: pothuajse dy të tretat e ukrainasve, 64 për qind, i besojnë atij, sipas një sondazhi të 8 tetorit nga “Rating Group”, ndërsa vetëm 25 për qind nuk i besojnë.
Besimi i lartë, sipas narrativës së përmendur, lidhet me triumfet ushtarake të vitit 2022. Zaluzhnyi mbrojti Kievin në javët e para të pushtimit rus në shkallë të gjerë në vitin 2022 dhe më pas udhëhoqi kundërofensiva që i kthyen Ukrainës 40 për qind të territorit të kontrolluar nga Rusia. Ai u shkarkua në vitin 2023, pasi një kundërofensivë verore e shumëpritur nuk dha rezultatet e pritshme. Edhe pse emri i tij përmendet shpesh në skenarë politike, Zaluzhnyi paraqitet si i rezervuar në raport me publikun për çështje që lidhen me pasluftën: nuk merr pjesë në emisione televizive, flet rrallë me gazetarët dhe herë pas here publikon artikuj opinionesh me analiza të hollësishme mbi çështje që lidhen me luftën. Ai ka folur gjithashtu për sigurimin e një paqeje të qëndrueshme dhe për garancitë e sigurisë nga partnerët perëndimorë të Ukrainës.
Një tjetër emër që del në skenë si alternativë është vetë Zelensky, por me një besim të ndryshëm nga sondazhet. Ish-komediani u zgjodh në vitin 2019 me 73 për qind të votave, duke vendosur një rekord si rezultati më i lartë në historinë post-sovjetike të Ukrainës. Edhe pse ai përballet me skandale korrupsioni në rrethin e tij të ngushtë dhe pavarësisht moshës 48-vjeçare që e mban të drejtë të kandidojë sërish, popullariteti i tij vijon të jetë i pranishëm në sondazhe: më shumë se gjysma e ukrainasve, 53 për qind, i besojnë atij, ndërsa 40 për qind jo, sipas sondazhit të “Rating Group”. Përplasja e Trumpit me Zelenskyn në Zyrën Ovale në shkurt të vitit 2025 ka qenë një faktor që, sipas të dhënave të përmendura, ndikoi në rritjen e mbështetjes: ajo arriti kulmin në 67 për qind në kohën e luftës.
Megjithatë, analisti Tyshkevych thekson se Zelensky mund ta ketë dëmtuar vetë shansin përmes politikave të emërimeve. Sipas tij, ai “erdhi në pushtet me sloganet e një ristartimi të pushtetit dhe të përzgjedhjes së ministrave apo këshilltarëve më kompetentë, e jo atyre më të besuar”. Në këtë panoramë, një rol të veçantë merr edhe Kyrylo Budanov, gjenerallejtënant dhe një nga liderët ushtarakë më të njohur e karizmatikë që shihet se ka gjasa të bëhet president. Budanov, 40-vjeçar, u emërua në janar në krye të administratës së Zelenskyt. Ai ka udhëhequr operacione të guximshme kundër Rusisë, përfshirë një inkursion në Krimenë e aneksuar nga Rusia në vitin 2016, me synim vendosjen e eksplozivëve në një aerodrom ushtarak. Në vitin 2020, Zelenski e emëroi Budanov në krye të drejtorisë së inteligjencës së Ministrisë së Mbrojtjes (GUR), e cila u shndërrua në një shërbim agresiv të forcave speciale, të mbështetur fuqimisht te teknologjia. Sulmet e GUR-it me dronë detarë janë përmendur si pjesë e rolit të tij gjatë periudhës së luftës.
Botuar fillimisht në Telegrafi