Shoferët e Uberit në Zvicër po ngrenë shqetësime të forta për të drejtat e tyre dhe për kushtet e punës që, sipas tyre, janë përkeqësuar me kalimin e kohës. Në fokus të ankimit janë tarifat e ulëta, rritja e konkurrencës mes shërbimeve private të transportit dhe mungesa e transparencës, sidomos kur bëhet fjalë për mënyrën si algoritmet përcaktojnë çmimet dhe shpërndajnë udhëtimet.
Në kantonin e Cyrihut, Cem Kurun, 30 vjeç, i cili punon si shofer i Uberit që nga viti 2019, thotë se situata është ndjerë ndjeshëm. Ai shprehet se tarifat kanë rënë vazhdimisht, ndërkohë që konkurrenca mes shoferëve dhe kompanive është intensifikuar. Kurun thotë se pandemia e koronavirusit dhe hyrja në treg e Bolt, konkurrentit estonez të Uberit, gjatë vitit 2024, e kanë rënduar edhe më shumë situatën për të gjithë drejtuesit që mbështeten në të ardhurat nga platforma.
Sipas rrëfimit të Kurunit, diferenca mes të ardhurave të mëparshme dhe atyre aktuale është bërë shumë e madhe. Ai tregon se dikur fitonte rreth 1 mijë e 200 franga duke punuar rreth 30 orë në javë, ndërsa tani fiton pak më shumë se 300 franga. Në ditën kur u intervistua, Kurun thotë se kishte fituar vetëm 70 franga pas nëntë orësh pune, duke e ilustruar me një shqetësim të drejtpërdrejtë për përballimin e jetesës: ai pyet se si mund ta ushqejë një familje me këto të ardhura dhe nëse do të detyrohet t’i drejtohet shërbimeve sociale për të shmangur rrezikun e përkeqësimit financiar.
Një tjetër pjesë e ankesës lidhet me kontrollin mbi punën dhe me mënyrën si aplikacioni i Uberit ndikon te shoferët. Kurun shpreh dyshim se platforma përdor mekanizma algoritmikë që mund t’i penalizojnë drejtuesit kur ata refuzojnë shumë udhëtime. Ai pretendon gjithashtu se aplikacioni shfaq zona ku premtohen fitime më të larta, por që, sipas tij, zhduken sapo shoferët mbërrijnë në ato lokacione. Për më tepër, ai vë në dyshim edhe lirinë e pretenduar për vendosjen e tarifave: sipas tij, edhe pse teorikisht aplikacioni u jep shoferëve mundësinë për të përcaktuar çmimet, në praktikë në momentin që vendos një tarifë që është edhe 10 cent mbi çmimin për kilometër të Uberit, nuk merr më shërbime transporti.
Fitimet e ulëta nxisin pakënaqësi: algoritmet në qendër të ankesave
Në përgjigje të këtyre pretendimeve, Uber deklaron se shoferët mund t’i pranojnë ose refuzojnë udhëtimet pa diskriminim. Kompania thekson se normat e pranimit dhe anulimit nuk përdoren për të përcaktuar përputhjen mes shoferëve dhe pasagjerëve, si dhe nuk përdoren për të personalizuar tarifat. Megjithatë, debati vazhdon, pasi sindikatat dhe shumë shoferë thonë se ndikimi i platformës në të ardhurat reale mbetet i ndjeshëm dhe lidhet me mënyrën e funksionimit të sistemit.
Ndërkohë, edhe çështja ligjore për statusin e shoferëve të Uberit në Zvicër është një proces që zgjat prej vitesh. Sipas Unia-s, sindikatës më të madhe në vend, niveli i kontrollit që Uber ushtron mbi shoferët nuk përputhet me statusin e vetëpunësimit. Zëdhënësi i sindikatës, Philipp Zimmermann, thotë se shoferët nuk kanë një liri të vërtetë zgjedhjeje dhe detyrohen t’i nënshtrohen kushteve të përcaktuara nga kompania. Ai shton se si pasojë u mungojnë pagat, rimbursimi i shpenzimeve dhe kontributet e sigurimeve shoqërore që do t’u takonin nëse do të trajtoheshin si punonjës.
Zimmermann përmend se që në vitin 2018, Sekretariati Shtetëror për Çështjet Ekonomike (SECO) ka theksuar se shoferët e Uberit duhet të klasifikohen si punonjës. Ky qëndrim, sipas tij, është mbështetur edhe nga disa vendime gjyqësore në nivel kantonal dhe federal. Në këtë kontekst, sindikata e cilëson modelin e Uberit në Zvicër si të paligjshëm dhe kërkon që autoritetet ta ndalojnë këtë praktikë, të cilën e konsideron “vetëpunësim të rremë”. Nga ana tjetër, Uber e kundërshton këtë interpretim: kompania thotë se e ka ndryshuar disa herë modelin e operimit dhe kushtet për shoferët, duke argumentuar se vendimet e së kaluarës për modele kontraktuale të vjetra nuk mund të zbatohen automatikisht për situatën aktuale. Uber pretendon gjithashtu se shumica e shoferëve e vlerësojnë pavarësinë dhe fleksibilitetin që ofron aplikacioni dhe se ofron, për një kategori rreziqesh të caktuara, mbulim falas sigurimi për shoferët partnerë në Zvicër.
Një rast i veçantë shfaqet në kantonin e Gjenevës. Pas një beteje ligjore që zgjati disa vjet, Uberi ka ndryshuar modelin e operimit. Sot, shumica e shoferëve që përdorin platformën janë të punësuar përmes një kompanie të palës së tretë. Po ashtu, Uber ka një marrëveshje me kantonin, përmes së cilës janë rregulluar çështjet e së kaluarës dhe kontributet e papaguara të sigurimeve shoqërore. Megjithatë, mbrojtja e të drejtave të shoferëve vazhdon të jetë e vështirë. Guillaume Lemoine, ish-shofer i Uberit në Gjenevë, thotë se ka qenë i detyruar të ndërmerrte veprime ligjore për të kërkuar atë që ai e konsideron paga të papaguara dhe shpenzime profesionale për periudhën gjatë së cilës punoi. Çështja ligjore, sipas përshkrimeve, është ende në vazhdim. Lemoine përmend gjithashtu rënien e tarifave pas pandemisë dhe “autonominë e rreme” në përcaktimin e çmimeve, si dhe vështirësitë që, sipas tij, shfaqen kur shoferët refuzojnë udhëtime. Ai tregon se kur përpiqej të kontaktonte Uberin për të raportuar probleme ose vështirësi teknike, i dukej sikur po fliste me sistematikisht me pak informacion konkret, ndërsa proceset mbeteshin të pakuptueshme për shoferin.
Botuar fillimisht në Telegrafi