Profesori amerikan Timothy Waters, ekspert i së drejtës penale ndërkombëtare, ka dhënë një intervistë për Radion Evropa e Lirë (REL) ku ka komentuar procesin gjyqësor ndaj ish-krerëve të UÇK-së në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë. Në këtë çështje janë në bankën e të akuzuarve Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, ndërsa Waters ka u ndalur te mënyra se si Prokuroria ka ndërtuar akuzat mbi bazën e një teorie juridike.
Waters thotë se, teknikisht, në gjykim janë vetëm katër individë. Megjithatë, sipas tij, teoria juridike mbi të cilën është mbështetur Prokuroria — e njohur si “ndërmarrja e përbashkët kriminale” — mund të ketë pasoja shumë më të gjera se kaq. Ai e lidh këtë me faktin se kjo qasje përdoret për të lidhur individë me krime për të cilat nuk pretendohet domosdoshmërisht se ata i kanë kryer ose urdhëruar drejtpërdrejt.
“Në gjykim janë katër individë, por implikimet mund të jenë më të gjera”, thekson Waters në intervistën e tij. Ai shton se një proces i tillë shpesh perceptohet nga publiku si gjykim i një lëvizjeje më të gjerë politike apo ushtarake, edhe pse në bazë të akuzës juridike bëhet fjalë për individë. Waters thotë se ky fenomen nuk është i pazakontë në gjykimet për krimet e luftës: që nga Tribunalet pas Luftës së Dytë Botërore, procese të ngjashme kanë pasur ndikim që shkon përtej përgjegjësisë individuale.
Teoria juridike që mund ta shtrijë përgjegjësinë përtej të akuzuarve
Waters shpjegon se pjesa më e vështirë e këtij lloji procesi nuk është domosdoshmërisht prova se krimet kanë ndodhur, por vërtetimi i lidhjes mes këtyre krimeve dhe personave që ndodhen në bankën e të akuzuarve. Sipas tij, Thaçi dhe të tjerët nuk akuzohen automatikisht se kanë kryer vetë krimet. Prokuroria, ndërkohë, përpiqet të tregojë se ata kanë pasur lidhje me strukturat dhe me personat që dyshohet se i kanë kryer ato krime.
Në këtë kontekst hyn në lojë teoria e “ndërmarrjes së përbashkët kriminale”. Waters thotë se kjo teori i lejon një personi të mbajë përgjegjësi për krime të kryera nga persona të tjerë, edhe në rrethana kur nuk pretendohet se ai ka qenë fizikisht i pranishëm në vendin ku është kryer krimi. Ai sjell si shembull rastin e ish-presidentit serb Sllobodan Millosheviq, ku lidhja mes tij dhe krimeve në Kosovë, Bosnje e Kroaci ishte ndërtuar përmes komunikimeve, urdhrave dhe marrëdhënieve me persona të tjerë.
Waters vëren se kjo është edhe pjesa më e vështirë për t’u provuar në rastin e ish-krerëve të UÇK-së. Ai thotë se krimi mund të jetë relativisht më i lehtë për t’u provuar: mund të ketë dëshmi, viktima, prova materiale, pamje filmike apo dëshmitarë. Por, sipas tij, pyetja thelbësore mbetet: çfarë lidhjeje ekziston mes një krimi të kryer në terren dhe një personi që ndodhet në një strukturë politike apo ushtarake?
Profesor Waters thekson se teoria e “ndërmarrjes së përbashkët kriminale” u jep prokurorëve mundësi për ta ndërtuar këtë lidhje në mënyrë më të gjerë. Pikërisht për këtë arsye, ajo është kritikuar shpesh: sepse mund të krijojë një lidhje shumë të gjerë mes të akuzuarve dhe një numri të madh veprimesh të kryera gjatë luftës. Waters thotë se në proces mund të ketë edhe pafajësi: gjykata mund të pranojë se disa krime janë kryer, por të mos gjejë prova të mjaftueshme për t’i lidhur ato me katër të akuzuarit.
Ai nënvizon se një përfundim i tillë do të ishte i natyrshëm në një proces penal, pasi përgjegjësia individuale duhet të provohet në nivelin që kërkon gjykata. Waters shton se qëllimi i një gjykimi nuk duhet të jetë dënimi i njerëzve me çdo kusht, por përcaktimi nëse akuzat janë provuar apo jo. Për sa i përket një vendimi fajësie, Waters thotë se në radhë të parë vendimi do të jetë për katër individët. Megjithatë, ai pret që vendimi të interpretohet politikisht në mënyra të ndryshme: në Serbi një vendim fajësie mund të shihet si dëshmi për paligjshmërinë e UÇK-së në përgjithësi, ndërsa në Kosovë një pjesë e madhe e shoqërisë mund ta refuzojë vendimin si të padrejtë ose jolegjitim. Waters thotë se kjo ka ndodhur edhe me gjykimet e mëparshme për luftërat në ish-Jugosllavi, ku vendimet shpesh janë interpretuar sipas përkatësive politike dhe etnike. Një nga kritikat kryesore që ai përmend lidhet edhe me pritshmëritë që i janë vendosur gjykatave ndërkombëtare, ndërsa përmend se Tribunali për ish-Jugosllavinë kishte synimin për të kontribuar në pajtimin mes sh
Botuar fillimisht në Telegrafi