Shqipëria ka kaluar drejt një niveli thuajse të pandryshuar të shpenzimeve për arsimin gjatë një periudhe prej rreth dhjetë vjetësh, duke u pozicionuar mes treguesve më të ulët në Europë. Të dhënat e fundit tregojnë se financimi për arsimin, i shprehur si përqindje e Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), mbetet në një shifër shumë të afërt me atë të vitit 2015.
Në vitin 2015, Shqipëria shpenzonte për arsimin 3.1% të PBB-së. Ky ishte një nivel që, në vlerësimin e përgjithshëm të ecurisë financiare, përfaqësonte një bazë nisjeje për një periudhë që synonte të mbështeste zhvillimin afatmesëm të vendit. Por dekada që pasoi nuk solli një rritje të dukshme të këtij angazhimi buxhetor, teksa treguesi i vitit më pasues, praktikisht dhjetë vjet më vonë, u regjistrua vetëm me një rritje simbolike.
Pas rreth dhjetë vitesh, shpenzimet për arsimin rezultojnë në nivelin 3.2% të PBB-së. Diferenca mes 3.1% dhe 3.2% është e vogël, saqë tregon se arsimi nuk ka marrë një shtysë financiare të nevojshme për të ndihmuar transformimin ekonomik të vendit. Në këtë kontekst, fakti që treguesi qëndron pothuajse në vendnumëro sugjeron se ndryshimi në financim nuk ka qenë i mjaftueshëm për të krijuar një impakt të qartë në kapacitetet arsimore dhe aftësitë që lidhen me zhvillimin e ekonomisë.
Rrënjët e kësaj situate lidhen me mënyrën se si qeveritë, gjatë viteve, kanë vendosur prioritetet buxhetore për sistemin arsimor. Kur një shifër e tillë nuk rritet në mënyrë domethënëse, vështirësitë për të përmirësuar cilësinë, infrastrukturën dhe mbështetjen për mësimdhënien shpesh mbeten të kufizuara. Për rrjedhojë, sistemi arsimor nuk arrin gjithmonë të përshtatet me nevojat që kërkon tregu i punës dhe ekonomia, duke e bërë më të vështirë lidhjen midis arsimit dhe transformimit ekonomik.
Shqipëria mban shpenzimet për arsimin në 3.2% të PBB-së
Analiza e ndryshimit tregon se nuk ka pasur një përshpejtim të investimeve në arsim që do të sillte një rritje më të fortë krahasuar me vitin 2015. Nëse synimi është që arsimi të luajë një rol më të madh në zhvillimin ekonomik, atëherë financimi duhet të rritet në nivele që krijojnë hapësirë për programe të qëndrueshme, përmirësime strukturore dhe mbështetje konkrete për nxënës e studentë. Por një rritje nga 3.1% në 3.2% lë të kuptohet se ritmi i ndryshimit nuk ka qenë i mjaftueshëm për të prodhuar efektin e kërkuar.
Në këtë mënyrë, Shqipëria shfaqet me një nga shpenzimet më të ulëta të arsimit në Europë. Treguesi i ulët dhe pothuajse i pandryshuar përgjatë një periudhe të gjatë përbën një sinjal të fortë se prioritetet financiare për arsimin nuk kanë pësuar një ndryshim të qartë. Kjo, nga ana tjetër, lidhet edhe me sfidat që dalin kur vendi përballet me nevojën për aftësi të reja, modernizim të metodave të mësimdhënies dhe rritje të kapaciteteve për të përballuar kërkesat e një ekonomie në transformim.
Konkluzioni kryesor që nxirret nga këto të dhëna lidhet me mungesën e një “shtyse” financiare të mjaftueshme. Kur arsimi nuk merr rritje të konsiderueshme të buxhetit, transformimi ekonomik mbetet i vështirë të realizohet me ritëm, sepse sistemi arsimor është një nga shtyllat kryesore që ndihmon në formimin e kapitalit njerëzor. Në rastin e Shqipërisë, fakti që shifra lëviz vetëm nga 3.1% në 3.2% brenda rreth dhjetë vjetësh tregon se kjo lidhje mes investimit në arsim dhe përmirësimit ekonomik nuk po forcohet në mënyrë të dukshme.
Botuar fillimisht në Albeu
