“PIKË” nis me një format të ndryshëm rrëfimi, por me të njëjtën temë thelbësore: si flitet shqip për Bashkimin Evropian dhe çfarë nënkupton rruga drejt integrimit për vendet e rajonit. Në këtë edicion, i drejtuar në Prishtinë, i ftuari moderon duke prezantuar tre të ftuar: Lura Pollozhanin, Iliriana Gjonin dhe Ardian Hackajn. Në panel, rolet lidhen me përkatësitë dhe përvojat e tyre, ndërsa diskutimi fokusohet te trajektoret e ndryshme të vendeve që përpiqen të afrohen më BE.
Lura Pollozhani vjen nga Vjena në Prishtinë dhe, edhe pse është kosovare, në këtë rast përfaqëson Maqedoninë e Veriut. Iliriana Gjoni vjen nga Ulqini dhe aktualisht punon nga Brukseli, drejtpërdrejt nga “Carnegie Europe”. Ajo thekson se është e interesuar dhe e dedikuar ndaj politikës së integrimit, ndërsa përveç angazhimit profesional është edhe pianiste e arritur. Ndërkohë, Ardian Hackaj është nga Tirana, drejtor i CDI-së, ekonomist dhe njohës i mirë i Kosovës, pasi në vitet e pasluftës ka qenë pjesë e misioneve ndërkombëtare këtu në UNMIK.
Moderatori e hap bisedën duke vënë në qendër se gazetaria, kur bëhet për interes publik, lidhet drejtpërdrejt me të kuptuarit e realiteteve politike. Më pas, ai kalon te BE-ja duke shpjeguar se ka “katër trajektore të ndryshme” për vendet e rajonit dhe se fati e ka çuar atë që ta drejtoj emisionin si kosovar. Kjo, sipas tij, bën që të flitet më shumë nga të ftuarit sesa nga moderatori. Iliriana Gjoni merr fjalën e parë, duke e vendosur diskutimin te një pikë ku ka një konsensus të përhapur.
Iliriana Gjoni thotë se ekziston pothuajse një konsensus i përbashkët në BE, në shtetet anëtare dhe edhe në Mal të Zi, se ky vend duhet të jetë shtet anëtar në vitin 2028. Sipas saj, ideja është që Mali i Zi të përmbyllë negociatat deri në vitin 2028 dhe më pas të jetë i gatshëm për ratifikim në shtetet anëtare. Në këtë kuadër, ajo thekson se Shtytja më e madhe lidhet me një “storije suksesi” që duhet të shfaqet pas procesit të zgjerimit, duke e lidhur këtë edhe me rrethanat më të gjera politike që po ndikojnë në vendimet e BE-së. “Në radhë të parë”, shprehet ajo, “do të doja që hyrja e Malit të Zi në BE të ishte një fakt i kryer”.
Konsensusi për Malin e Zi në BE më 2028: suksesi i kërkuar dhe skenarët e rrezikut
Gjoni vijon duke shpjeguar se në Bruksel, “vullneti i mirë” duhet të vijë më së shumti nga Komisioni Evropian, i cili ka dhënë shpesh propozime “goj-guximtar” (të guximshme) për aktorët politikë që janë të përfshirë në çështjen e zgjerimit, si në institucionet e BE-së, ashtu edhe në vetë shtetet anëtare. Megjithatë, ajo paralajmëron se herë pas here vjen edhe një “reality check”, domethënë një moment kur realitetet politike përplasen me pritshmëritë. Kjo pjesë e argumentimit e çon bisedën te pyetja se çfarë ndodh kur brenda procesit ka faktorë të tjerë që mund të ndryshojnë trajektoren.
Moderatori e vendos diskutimin në dy skenarë, duke e lidhur drejtpërdrejt me atë që mund të ndodhë nëse Mali i Zi hyn në BE dhe çfarë mund të ndodhë në rast të kundërt. Një skenar është nëse Mali i Zi bëhet pjesë e BE-së: atëherë hapen rrugë të mëtejshme për shtetet e tjera, apo procesi mbyllet bashkë me disa vende të tjera si Islanda? Sipas formulimit të panelit, pyetja shkon te efekti zinxhir i zgjerimit: nëse një vend përfundon procesin, a i jep impuls vendeve të tjerë, apo përkundrazi krijon një kufizim të përkohshëm.
Në skenarin alternativ, nëse Mali i Zi nuk hyn, moderatori vë në dukje një rrezik politik që lidhet me kalendarin zgjedhor. Ai thotë se vitin e ardhshëm zhvillohen zgjedhje dhe, nëse humbet konsensusi brenda shoqërisë malazeze dhe në krye të Malit të Zi vjen një figurë e caktuar politike, tek i përmendur si “vojvoda çetnik, Mandiq”, atëherë lind pyetja nëse Mali i Zi do të mund të hyjë në këtë trajektore të Bashkimit Evropian. Iliriana Gjoni e shfaq edhe një qëndrim të ndërmjetëm për këtë fazë: dëshiron një rezultat pozitiv, por e vë theksin te nevoja që procesi të mos përballet me pengesa reale që mund të ndikojnë në vendimmarrje.
Botuar fillimisht në Koha.net