Në jug të Haifës, në Izrael, është zbuluar një shpellë parahistorike e jashtëzakonisht e ruajtur, e cila vlerësohet të jetë rreth 250 mijë deri në 400 mijë vjet e vjetër. Zbulimi vjen nga një lokalitet unik pranë vendbanimit Fureidis dhe pritet të hedhë dritë mbi mënyrën e jetesës së njerëzve në periudhën që i parapriu shfaqjes së neandertalëve dhe të njerëzve modernë.
Arkeologët thonë se shpella mund të shërbejë si një “kapsulë kohore”, e mbyllur për qindra mijëra vjet. Kjo e bën vendin veçanërisht të vlefshëm për studime, sepse një pjesë e madhe e lokaliteteve të njohura deri më tani nuk janë të përshtatshme për analiza më të hollësishme. Për këtë arsye, gjetjet nga Fureidis mund të ndryshojnë mënyrën se si kuptohet periudha më pak e njohur e evolucionit njerëzor.
Hulumtimet po kryhen nga arkeologët e Autoritetit të Antikiteteve të Izraelit, në bashkëpunim me Universitetin e Haifas. Projekti synon të zbardhë një etapë vendimtare në rrugën e gjatë të zhvillimit të shoqërive njerëzore, pikërisht atë fazë të Paleolitit kur po formësoheshin tipare që më pas do të shfaqeshin si te neandertalët, ashtu edhe te njerëzit anatomikisht modernë.
Një “kapsulë kohe” në Fureidis, 250–400 mijë vjet histori
Sipas të dhënave të grumbulluara, shpella i përket kulturës Ashelo-Jabrudiane, që konsiderohet si faza përfundimtare e Paleolitit. Ky moment historik lidhet me periudhën menjëherë para se neandertalët dhe njerëzit anatomikisht modernë të bëheshin popullatat dominuese. Studiuesit theksojnë se vendbanimet e kësaj kohe janë shumë të rralla, ndërsa ky lokalitet shfaqet si një mundësi e rrallë për të studiuar detaje që përndryshe do të mungonin.
Një nga elementet kryesore që po vlerësohet nga ekipi kërkimor është mënyra si njerëzit organizoheshin dhe si ndryshoi jetesa. Gjatë kësaj periudhe, njerëzit nuk qëndronin më vetëm për periudha të shkurtra në një vend. Ata nisën të krijonin bashkësi më të mëdha dhe t’i mbanin ato për më gjatë në të njëjtat zona, duke kaluar gradualisht drejt një organizimi më të zhvilluar shoqëror.
Ky stil i ri jetese solli edhe nevoja të tjera: përdorim më intensiv të zjarrit dhe shkëmbim më të ndërlikuar të njohurive mes anëtarëve të komunitetit. Arkeologët besojnë se pikërisht në këto rrethana u hodhën themelet e bashkëpunimit shoqëror dhe zhvillimit kulturor, elemente që më vonë do të mundësonin krijimin e shoqërive më komplekse njerëzore.
Gërmimet e deritanishme kanë nxjerrë në pah një numër të madh veglash prej guri, të punuara nga stralli. Mes objekteve të zbuluara dallohen një sëpatë e vogël dore, kruese dhe tehe prerëse. Analiza e mënyrës së punimit sugjeron një nivel të lartë njohurish teknike, duke treguar se banorët e kësaj periudhe kishin aftësi të zhvilluara për prodhimin e mjeteve dhe përshtatjen e tyre me nevojat e përditshme.
Meqenëse shpella e Fureidis mendohet të jetë ruajtur në kushte që e kanë “mbyllur” informacionin për një kohë shumë të gjatë, rezultatet e mëtejshme të hetimeve priten të ofrojnë të dhëna më të qarta për mënyrën se si jetonin njerëzit në atë epokë, si dhe për proceset që çuan drejt shfaqjes së popullatave dominuese si neandertalët ashtu edhe njerëzit modernë.
Botuar fillimisht në Koha.net