Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë bërë të qartë se do ta monitorojnë me kujdes autoritetet në Bosnje dhe Hercegovinë që, sipas SHBA-së, i japin përparësi “përfitimit politik” në vend të sigurisë energjetike dhe ndërprerjes së varësisë nga gazi rus. Reagimi vjen në një periudhë ku Bashkimi Evropian ka paralajmëruar se do ta ndalojë gradualisht importin e gazit rus deri në vjeshtën e vitit 2027, një afat që SHBA-ja e konsideron kritik për vendin.
Në përgjigjen e Departamentit amerikan të Shtetit, dhënë pas pyetjes së Radios Evropa e Lirë lidhur me takimet e fundit të zyrtarëve të entitetit Republika Sërpska (RS) me përfaqësues të kompanisë energjetike ruse Gazprom, theksohet se Bosnja dhe Hercegovina nuk mund të përballojë vonesa. “Duke pasur parasysh se BE-ja po e heq gradualisht gazin rus deri në vjeshtën e vitit 2027, Bosnja dhe Hercegovina nuk mund t’ia lejojë vetes vonesa”, thuhet në përgjigje.
Sipas të dhënave të përcjella në tekstin e përgjigjes, zyrtarët e Republikës Sërpska, ndër ta edhe përfaqësues të Qeverisë së entitetit dhe lideri i partisë në pushtet, Millorad Dodik, gjatë ditëve të fundit zhvilluan bisedime me drejtuesit e Gazprom-it në Shën Petersburg. Këto takime vlerësohen si pjesë e përpjekjeve të entitetit për të vijuar lidhjet energjetike me Rusinë, ndërkohë që skemat evropiane synojnë reduktimin e varësisë ndaj burimeve ruse.
Vizita në Rusi përkon me kohën kur autoritetet e RS-së janë duke vazhduar përgatitjet për ndërtimin e një projekti të njohur si Ndërlidhja e Re Lindore. Projekti vlerësohet të kushtojë 500 milionë euro dhe pritet ta lidhë entitetin me rrjetin energjetik në Serbi. Përmes kësaj lidhjeje, Bosnja dhe Hercegovina aktualisht furnizohet ekskluzivisht me gaz rus, pasi skema e furnizimit realizohet përmes Rrjedhës Turke.
SHBA kërkon qasje më të shpejtë drejt diversifikimit energjetik
Pas takimit të mbajtur në fund të majit, ministri i Energjetikës dhe Minierave të Republikës Sërpska, Petar Gjokiq, konfirmoi se entiteti mbetet “partner i rëndësishëm” i Gazprom-it në zhvillimin e infrastrukturës së gazit. Në të njëjtën kohë, Bosnja dhe Hercegovina vazhdon të jetë plotësisht e varur nga gazi rus, i cili arrin në vend përmes Serbisë dhe një traseje të ndërlidhur që funksionon në praktikë si rrugë kryesore furnizimi.
Përballë kësaj situate, autoritetet në Federatën e Bosnjës dhe Hercegovinës planifikojnë ndërtimin e gazsjellësit të quajtur Ndërlidhja Jugore. Sipas planifikimit, gazi do të vinte nga terminali i gazit të lëngshëm natyror (LNG) në ishullin Kërk në Kroaci. Në këtë projekt përmenden edhe investitorë amerikanë, çka tregon se alternativa ndaj gazit rus lidhet edhe me pjesëmarrje të mundshme të bizneseve nga SHBA-të.
Nga Departamenti amerikan i Shtetit u theksua se Shtetet e Bashkuara mbeten të përkushtuara për partneritet me Bosnjën dhe Hercegovinën, me qëllim diversifikimin e sektorit të saj energjetik. Në përgjigje thuhet gjithashtu se gazsjellësi Ndërlidhja Jugore ka qenë prioritet i Qeverisë amerikane gjatë tri administratave të fundit, ndërsa objektivi lidhet me zgjerimin dhe diversifikimin e sektorit energjetik të vendit.
Departamenti amerikan i Shtetit e lidh edhe këtë me nevojën për t’i dhënë vendit kontroll më të madh mbi furnizimin me energji, përmes qasjes në gaz natyror dhe uljes së varësisë nga një burim i vetëm, i cili konsiderohet “jo i besueshëm”. Në të njëjtën përgjigje shtohet se eksporti i energjisë amerikane është shtylla qendrore e bashkëpunimit ekonomik të SHBA-së me partnerët evropianë dhe se SHBA-ja pretendon se ka burime për të mbështetur përpjekjet evropiane për t’u shkëputur nga energjia ruse dhe për të nxitur rritjen ekonomike. “Kompanitë amerikane janë partnere të besueshme dhe janë të gatshme të ofrojnë mbështetje”, thuhet në përgjigje.
Përtej planeve të gazsjellësve, të dhënat e përfshira në tekst tregojnë se Bosnja dhe Hercegovina konsumon çdo vit deri në 250 milionë metra kub gaz. Ky gaz hyn në vend fillimisht në Shepak në lindje dhe, përmes një traseje të ndërtuar gati 50 vjet më parë, transportohet deri në Sarajevë, ku ndodhet numri më i madh i konsumatorëve, dhe më pas drejt Bosnjës qendrore.
Botuar fillimisht në Bota Sot