Presidentët e Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, Donald Trump dhe Masoud Pezeshkian, kanë nënshkruar një marrëveshje fillestare paqeje me synimin për t’i dhënë fund luftës. Marrëveshja ka hyrë menjëherë në fuqi, pas nënshkrimit nga të dyja palët, një hap që vjen në përpjekje për uljen e tensioneve pas një konflikti të përshkallëzuar.
Sipas dokumentit të nënshkruar, marrëveshja parashikon rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Ky element shihet si i lidhur drejtpërdrejt me normalizimin e qarkullimit dhe me reduktimin e pasigurisë në rajon, ndërsa përbën një nga gjestet konkrete që shoqëron hyrjen në fuqi të marrëveshjes.
Një pjesë tjetër kyçe e marrëveshjes është një plan prej 300 miliardë dollarësh, i përcaktuar për “rindërtimin” e Iranit. Ky fond synon të mbështesë proceset e rimëkëmbjes, duke u paraqitur si një element që synon t’i japë impuls ekonomisë dhe stabilitetit të brendshëm, krahas masave të tjera që lidhen me sanksionet.
Në të njëjtën kohë, SHBA-ja ka marrë përsipër ndërprerjen e “të gjitha llojeve të sanksioneve” ndaj Iranit. Ky vendim është një ndryshim i rëndësishëm në raport me periudhën e mëparshme të presionit ekonomik, ndërsa lidhet me faktin se marrëveshja është përshkruar si fillestare, duke lënë ende hapësirë për negociata më të gjera pas fazës së parë.
Marrëveshja nis me rihapjen e Hormuzit dhe heqjen e sanksioneve
Njëkohësisht, çështja e programit bërthamor të Iranit mbetet pjesë që do të negociohet gjatë një periudhe 60-ditore. Lajmi që ky segment konsiderohet si “arsyeja kryesore e deklaruar nga SHBA-ja për konfliktin” tregon se hapi i marrë sot lidhet më shumë me ndalimin e luftës dhe hapjen e një rruge bisedimesh, sesa me një zgjidhje të menjëhershme përfundimtare për çështjen bërthamore. Autoritetet amerikane kanë paralajmëruar se afati mund të zgjatet, në varësi të ecurisë së negociatave.
Presidenti amerikan Donald Trump, i cili e ka nënshkruar marrëveshjen në Francë gjatë samitit të G7-ës, e ka mbrojtur propozimin duke thënë se ai do të shmangte një “katastrofë ekonomike”. Por, në të njëjtën kohë, Trump ka paralajmëruar se SHBA-ja do ta “bombardonte rëndë” Iranin nëse nuk arrihej një marrëveshje përfundimtare. Kjo qasje, sipas shpjegimeve të dhëna, ka synuar të kombinojë presionin me një rrugë të mundshme drejt një zgjidhjeje.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian e ka nënshkruar dokumentin të mërkurën, veprim që është konfirmuar edhe nga Teherani zyrtar. Ndërsa kryetari i parlamentit iranian dhe negociatori kryesor Mohammad Bagher Ghalibaf ka deklaruar për mediat shtetërore se mosbesimi i tij ndaj SHBA-së mbetet i pandryshuar. Ghalibaf ka përdorur një formulim të fortë, duke thënë se “gishti i Iranit është mbi këmbëzën e armës”. Ai ka shtuar se nëse “armiku nuk e kupton gjuhën e logjikës”, Irani do të “rikthehet përsëri me gjuhën e forcës”, komente këto të transmetuara nga radiotelevizioni shtetëror Fars.
Ngjarjet që sollën deri te kjo marrëveshje lidhen me luftën që SHBA-ja dhe Izraeli kanë nisur kundër Iranit më 28 shkurt. Në atë fazë, konflikti solli vrasjen e udhëheqësit suprem Ajatollah Ali Khamenei dhe të zyrtarëve të lartë ushtarakë që në ditën e parë. Pas atij fillimi, konflikti u përshkallëzua, duke rritur çmimet e energjisë dhe duke rikthyer presione inflacioniste, duke e bërë situatën gjithnjë e më të paqëndrueshme ekonomikisht për rajonin dhe më gjerë.
Ndërsa marrëveshja fillestare hyn menjëherë në fuqi, negociatat që pritet të zgjasin 60 ditë për programin bërthamor të Iranit do të përcaktojnë nëse do të arrihet një marrëveshje përfundimtare. Deri atëherë, rihapja e Ngushticës së Hormuzit, plani 300 miliardë dollarë për “rindërtimin” e Iranit dhe ndërprerja e “të gjitha llojeve të sanksioneve” ndaj Iranit mbeten elementët kryesorë që artikulojnë drejtimin e fazës së parë të marrëveshjes SHBA-Iran.
Botuar fillimisht në Koha.net