Islandezët do të dalin në referendum më 29 gusht për të vendosur nëse vendi duhet t’i rifillojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, pavarësisht se Islanda është tashmë në masë të madhe e integruar në strukturat evropiane. Rihapja e bisedimeve është çështja kryesore e referendumit, i cili ka karakter këshillimor dhe lidhet vetëm me rifillimin e negociatave, jo me një vendim përfundimtar për anëtarësimin në BE.
Nëse rezultati del pro rifillimit të negociatave, kjo do të sillte ndryshime të drejtpërdrejta edhe në renditjen e vendeve që shihen si lidere në procesin e integrimit. Islanda konsiderohet një rast shumë specifik brenda këtij kuadri, sepse është e lidhur thellë me BE-në përmes politikave të shumta evropiane. Konkretisht, ajo është anëtare e Zonës Ekonomike Evropiane (ZEE) dhe e Zonës Shengen, çka e bën më të lehtë përafrimin me kërkesat bazë të bllokut krahasuar me vendet e tjera tradicionale kandidate.
Ndryshe nga shtetet e tjera që zakonisht duhet të ndryshojnë rrënjësisht sistemin juridik, gjyqësor apo politik për të përmbushur kërkesat e BE-së, Islanda nuk ka nevojë për një rishpërbërje të tillë të thellë. Pikërisht për këtë arsye, rikthimi i Islandës në procesin e anëtarësimit do të ndikonte drejtpërdrejt te dy vende që aktualisht shihen si në krye: Shqipëria dhe Mali i Zi. Këto dy shtete mbajnë vendin e parë, përkatësisht të dytë, në listën e vendeve kryesuese të përmendura në kuadër të procesit të negociatave.
Referendumi në Islandë mund të rishkruajë garën e zgjerimit drejt BE-së
Shqipëria dhe Mali i Zi e shohin referendumin si një tjetër tregues të tërheqjes së Bashkimit Evropian për vendet që ende nuk janë pjesë e tij. Për zyrtarët dhe bashkëbiseduesit në Tiranë dhe Podgoricë, fakti që Islanda po i rikthehet kësaj çështjeje demonstron se projekti evropian vazhdon të jetë strategjikisht i rëndësishëm për vendet e kontinentit. Po ashtu theksohet se diskutimi lidhet me vlerësimin e marrëdhënies së vendit me BE-në, në një moment kur vetë Islanda është gjerësisht e integruar ekonomikisht dhe institucionalisht përmes mekanizmave evropianë.
Ministri i Punëve të Jashtme i Shqipërisë, Ferit Hoxha, e ka cilësuar referendumin si shprehje sovrane dhe demokratike të vullnetit të qytetarëve islandezë për të përcaktuar raportin e vendit të tyre me Bashkimin Evropian. Ai thekson se çdo vend evropian ka të drejtën të zgjedhë rrugën e vet drejt integrimit, ndërsa nga perspektiva shqiptare, fakti që një shtet me nivel të lartë zhvillimi, institucione të konsoliduara dhe integrim të thellë ekonomik me Evropën po rihap këtë temë, tregon se projekti evropian mbetet i besueshëm dhe tërheqës.
Edhe Mali i Zi e përcjell referenduminin me vëmendje. Ministrja e Çështjeve Evropiane, Maida Gorçeviq, ka deklaruar se Podgorica mirëpret çdo hap që e bën Evropën më të bashkuar dhe më të fuqishme, duke respektuar vendimin e qytetarëve islandezë. Ajo thotë se është në interes të Malit të Zi që Bashkimi Evropian të jetë i fuqishëm dhe i qëndrueshëm, dhe se politika e zgjerimit kontribuon në këtë drejtim. Gorçeviq thekson gjithashtu se Mali i Zi vazhdon të mbetet në pozita të avancuara në rrugën drejt BE-së: aktualisht ka 18 nga gjithsej 33 kapituj negociues të mbyllur.
Në këtë kontekst, Islanda ka nisur negociatat për anëtarësim në vitin 2010 dhe i ka ndërprerë ato në vitin 2013. Përpara se të ndalet procesi, ajo i kishte 11 kapituj negociues të mbyllur përkohësisht. Një element i rëndësishëm për diskutimin politik rajonal është fakti se rezultati i referendumit pritet të jetë tejet i pasigurt: sondazhet më të fundit tregojnë se votuesit islandezë janë pothuajse në “teh të briskut”, ndërsa mbështetja për rifillimin e bisedimeve rezulton të jetë me një shumicë të ngushtë dhe në rënie.
Në rast të një votimi pozitiv, Shqipëria do të rrezikonte të humbiste automatikisht vendin e dytë në listën e vendeve kryesuese. Arsyetimi lidhet me faktin se Islanda do të garojë me Malin e Zi, duke pasur një mundësi reale për ta tejkaluar këtë të fundit, për shkak të përgatitjes relativisht më të avancuar në krahasim me çdo kandidat tjetër. Megjithatë, kryediplomati shqiptar Ferit Hoxha thekson se Shqipëria nuk e sheh procesin e zgjerimit si një garë me rezultat zero, ku përparimi i një vendi nënkupton humbje për një tjetër. Sipas tij, një rezultat pozitiv në Islandë mund të krijojë momentum të ri politik në nivel evropian për debatin mbi zgjerimin dhe të forcojë bindjen se BE-ja mbetet projekti më i suksesshëm politik, ekonomik dhe gjeopolitik në kontinent. Ai shton se sa më i madh të jetë konsensusi politik në Evropë në favor të zgjerimit, aq më pozitiv bëhet mjedisi për të gjitha vendet kandidate që kanë investuar seriozisht në proces, përfshirë Shqipërinë.
Ndërkohë, çështja kryesore që do të votohet më 29 gusht mbetet e lidhur ngushtë me rikthimin në negociata për anëtarësim. Referendumi është këshillimor, por ndikimi i mundshëm politik në renditjen e vendeve kandidate dhe në dinamikat e debatit evropian shihet si i konsiderueshëm, duke qenë se Islanda paraqitet si një rast i veçantë, e lidhur fort me strukturat e BE-së përmes Zonës Ekonomike Evropiane dhe Zonës Shengen.
Botuar fillimisht në Telegrafi
