Punëtorët e huaj po shihen gjithnjë e më shpesh në tregun e punës në Kosovë, ndërsa një pjesë e madhe e të rinjve kosovarë po e kërkon perspektivën jashtë vendit. Kjo përplasje mes dy realiteteve po e vë fokusin te tregu i punës dhe te kushtet që ofron, si për ata që vijnë nga jashtë, ashtu edhe për ata që lindin e rriten në Kosovë.
Në këtë kontekst, të dhënat e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Kosovës tregojnë se vetëm gjatë qershorit janë lëshuar mbi 400 leje të përkohshme qëndrimi për punë. Përveç qytetarëve nga vendet fqinje, në këto aplikime dalin edhe kërkesa nga shtete si Turqia, Filipinet dhe vende të tjera aziatike, duke e bërë më të dukshme prirjen e rritjes së fuqisë punëtore të importuar.
Mes punëtorëve të huaj e emigrimit, tregu i punës po del jashtë ekuilibrit
Në anën tjetër, një hulumtim i Institutit Demokratik Kombëtar (NDI) tregon se mbi 40 për qind e të rinjve të moshës 18 deri në 24 vjeç kanë deklaruar se janë të gatshëm të largohen nga Kosova. Të dhëna të tilla përforcojnë idenë se edhe kur tregu i punës tërheq punëtorë nga jashtë, ai nuk po arrin të krijojë të njëjtën siguri për banorët e vet.
Sociologu Besim Gollopeni, në podkastin “5 pyetje” të Radios Evropa e Lirë, flet për një paradoks: Kosova po bëhet më atraktive për punëtorët e huaj, por kjo nuk po kthehet domosdoshmërisht në një perspektivë të mirë për qytetarët kosovarë. Ai thekson se, parë në një afat më të gjatë, ky mund të konsiderohet lajm pozitiv, sepse vendi po tërheq të huajt për punë dhe jetë. Megjithatë, realiteti i përditshëm, sipas tij, tregon se kosovarët nuk po marrin të njëjtin motiv për të qëndruar.
Sipas Gollopenit, një nga arsyet kryesore që punëtorët nga vende si Filipinet, Bangladeshi dhe vende të tjera aziatike vijnë në Kosovë lidhet me mundësitë e punësimit dhe me pagat. Ai thotë se ata kanë kuptuar se ka hapësirë për t’u punësuar në profesione të caktuara dhe se paga mesatare në Kosovë tani është më e lartë sesa në vendet e origjinës. Por, jo të gjithë punëtorët e huaj e shohin Kosovën si destinacion përfundimtar: një pjesë shumë e konsiderojnë vendin si etapë tranziti, me qëllim që të emigrojnë më pas në vende të tjera, në vend që të qëndrojnë për periudha më të gjata.
Pyetja pse po largohen të rinjtë kosovarë del po aq qartë. Gollopeni thekson se në moshën 18 deri në 24 vjeç, çdo i dyti i ri apo e re ka si synim të largohet nga vendi. Sipas tij, faktorët shtytës lidhen kryesisht me pasigurinë financiare. Ai përmend mungesën e kontratave, të ardhurat jo të rregullta, pasigurinë në punë dhe kushtet e dobëta të punës, që e bëjnë emigrimin një opsion gjithnjë e më të afërt. “Nëse zgjohemi në mëngjes me pasigurinë se a do të na zgjasë puna gjashtë muaj, një vit, dy vjet, tre vjet, atëherë çfarë motivi do të kemi për të qëndruar dhe për të jetuar në Kosovë?”, argumenton ai.
Një pjesë e të rinjve që largohen, sipas Gollopenit, janë të arsimuar dhe kanë profesione të kërkuara në tregjet evropiane. Ai përmend infermierinë, shkencat shëndetësore dhe teknologjinë si fusha ku Kosova përgatit kuadro, por thekson se një pjesë e tyre përfundojnë duke punuar jashtë vendit. “Imagjinoni sa të rinj e të reja i përgatisim në nivele të larta të arsimimit, mbarojnë studimet universitare dhe në vend se të kyçen në tregun e punës në Kosovë, ata apo ato emigrojnë në vende të tjera”, thotë ai. Në këtë mënyrë, Kosova rrezikon të mos e kthejë investimin në arsim në punësim të qëndrueshëm brenda vendit.
Nëse ky trend vazhdon, Gollopeni paralajmëron se Kosova mund të bëhet gjithnjë e më e varur nga fuqia e huaj punëtore. Ai shprehet se çdo ditë e më shumë dhe çdo vit që kalon, nevoja për fuqi punëtore të importuar nga vendet e ndryshme, sidomos nga vendet aziatike, pritet të rritet pa mëdyshje. Megjithatë, nëse Kosova synon t’i mbajë të rinjtë dhe të tërheqë punëtorë të huaj për periudha më të gjata, thelbësore bëhet krijimi i një tregu pune më të sigurt dhe më formal.
Botuar fillimisht në Telegrafi