Shumë njerëz e nisin ditën me kafe ose çaj, duke besuar se kafeina është “zgjidhja” për të qenë më vigjilentë. Por kur bëhet fjalë për gjumin, imazhi është më i ndërlikuar: një pjesë e madhe e studimeve vëzhguese e lidhin marrjen e rregullt të kafeinës me cilësi të dobët të gjumit dhe pagjumësinë kronike. Megjithatë, një studim i ri i publikuar në Journal of Sleep Research përdor të dhëna gjenetike për të parë më saktë se çfarë ndodh në të vërtetë në organizëm.
Studiuesit janë fokusuar te ndikimi i kafeinës në periudhat e përgjumjes gjatë ditës, në vend që të shohin vetëm nëse ajo shkakton pagjumësi natën. Rezultatet tregojnë se konsumimi i kafeinës lidhet kryesisht me uljen e dremitjeve gjatë ditës dhe uljen e përgjumjes, pra kafeina vepron më shumë si stimulues i vigjilencës. Me fjalë të tjera, gjetjet sugjerojnë se problemet e zakonshme të gjumit gjatë natës, të cilat shpesh lidhen me pijet me kafeinë, mund të mos vijnë drejtpërdrejt nga vetë kafeina.
Studimi gjenetik: kafeina ul dremitjet, jo domosdoshmërisht pagjumësinë
Në studimet tradicionale vëzhguese, një sfidë kryesore është mënyra si matet konsumi i kafeinës. Njerëzit shpesh e vlerësojnë gabimisht ose nuk e mbajnë mend saktë se sa filxhanë kafe ose çaj konsumojnë gjatë një jave. Kur të dhënat mbështeten në kujtesën njerëzore, rreziku i gabimeve rritet dhe kjo mund të ndikojë tek mënyra si interpretohet lidhja mes kafeinës dhe gjumit.
Një problem i dytë është se është e vështirë të ndahet efekti i kafeinës nga faktorë të tjerë të përditshëm. Të dhënat vëzhguese tregojnë se njerëzit që pinë sasi më të mëdha kafeje mund të kenë gjithashtu zakone të tjera që lidhen me gjumin, si konsumimi i duhanit, stres i lartë ose më pak aktivitet fizik. Këto sjellje dhe kushte të jetesës mund të jenë shkaktarët e vërtetë të gjumit të ndërprerë, ndërsa kafeina thjesht shfaqet si “bashkëshoqëruese” në të dhëna.
Po ashtu, studimi thekson edhe një aspekt të tretë: drejtimin e shkakut dhe pasojës. Në praktikë, mund të ndodhë që personi të ketë fjetje të dobët, të zgjohet i lodhur dhe më pas të kërkojë një pije energjike ditën tjetër për të përballuar ritmin. Kjo krijon një cikël ku gjumi i dobët nxit marrjen e kafeinës, në vend që kafeina të jetë arsyeja fillestare e pagjumësisë. Pikërisht ky ngatërrim mes shkakut dhe pasojës është vështirë të zgjidhet në studimet që mbështeten vetëm në vëzhgime.
Metodologjia me të dhëna gjenetike synon të reduktojë këto paqartësi. Studiuesit përdorën informacion gjenetik për të përcaktuar lidhjen mes konsumit të kafeinës dhe treguesve të gjumit. Në vend se të konkludojnë se kafeina “e prish” patjetër natën, ata gjetën se konsumimi i kafeinës lidhet me uljen e dremitjeve gjatë ditës dhe uljen e përgjumjes. Këto rezultate sugjerojnë se kur njerëzit përjetojnë vështirësi në gjumë gjatë natës, shkaqet mund të lidhen më shumë me mënyrën e jetesës dhe jo drejtpërdrejt me kafeinën.
Përfundimet e studimit, të botuara në Journal of Sleep Research, nuk e mohojnë faktin që shumë persona raportojnë pagjumësi kur konsumojnë pije me kafeinë. Por ato hedhin dritë mbi një ide të rëndësishme: lidhja që shihet në shumë studime vëzhguese mund të jetë e ndikuar nga gabime në matje, faktorë të tjerë të përditshëm dhe, sidomos, nga cikli ku gjumi i dobët çon në konsum më të lartë të kafeinës. Në këtë mënyrë, studimi i ri ofron një panoramë më të qartë për atë që ndodh me gjumin, duke treguar se kafeina mund të ndikojë kryesisht në uljen e përgjumjes gjatë ditës.
Botuar fillimisht në Bota Sot
