Në fillim të qershorit, Komisioni Evropian prezantoi të ashtuquajturën “Paketë për Sovranitetin Teknologjik”, një agjendë e re politike që synon të forcojë autonominë strategjike të Evropës. Plani vendos theksin te investimet në inteligjencën artificiale (AI), te prodhimi vendor i gjysmëpërçuesve, te infrastruktura cloud dhe te softueri me kod të hapur. Ideja kryesore është që teknologjitë digjitale të shërbejnë më mirë për interesat ekonomike dhe të sigurisë së Bashkimit Evropian.
Vetë qëllimi i planit është i qartë: zvogëlimi i varësisë së BE-së nga teknologjitë e huaja dhe, si pasojë, ulja e cenueshmërisë ndaj presionit të jashtëm. Në praktikë, ky problem shfaqet në përmasat e tregut. Të dhënat e përmendura në tekstin origjinal tregojnë se rreth 80% e teknologjive digjitale të bllokut importohen, kryesisht nga Shtetet e Bashkuara. Kjo krijon një pabarazi në raportin e fuqisë dhe e bën BE-në më të ekspozuar ndaj ndikimeve jashtë saj.
Teksti thekson se administrata e presidentit amerikan Donald Trump nuk ka hezituar ta përdorë këtë pabarazi për të avancuar interesat politike. Në këtë kontekst, paketat dhe zotimet e BE-së për sovranitetin teknologjik shihen si një përpjekje për të vendosur më shumë kontroll mbi zinxhirët teknologjikë dhe mbi kapacitetet prodhuese. Por për të qenë efektive, kërkohet që çështja të trajtohet në thelb, jo vetëm përmes investimeve në sektorë të caktuar.
Pa masa për tregun, sovraniteti teknologjik rrezikon të mbetet objektiv
Në fillim të qershorit, Komisioni Evropian e paraqiti paketën si një ndryshim të qasjes, duke ndërtuar një program që shkon nga AI deri te gjysmëpërçuesit dhe shërbimet cloud. Mbështetësit e kësaj qasjeje argumentojnë se investimet mund të krijojnë kapacitete të reja në Evropë, të ulin varësinë dhe të forcojnë aftësinë e BE-së për t’u përballur me sfida të brendshme dhe të jashtme. Megjithatë, teksti thekson se pa përpjekje po aq të forta për të kufizuar përqendrimin e tregut dhe për të thyer kontrollin e Big Tech mbi ekonominë digjitale të Evropës, plani ka gjasa të mos sjellë ndryshimin e kërkuar.
Një element tjetër i rëndësishëm lidhet me mënyrën se si dominimi i aktorëve të mëdhenj teknologjikë ndikon në treg. Nëse tregu mbetet i prirur drejt përqendrimit, edhe kur BE-ja investon për kapacitete të reja, përdorimi real i teknologjive dhe rrjedha e vlerës mund të vazhdojnë të jenë të lidhura ngushtë me zinxhirët ekzistues të kontrolluar nga lojtarë dominues. Pikërisht për këtë arsye, teksti kërkon që shkaqet themelore të dominimit të trajtohen qartë, në mënyrë që AI dhe teknologjitë digjitale të shërbejnë interesave ekonomike dhe të sigurisë së Bashkimit Evropian.
Në total, mesazhi i përgjithshëm është se paketës së Komisionit i mungon një komponent që lidhet me rregullimin e tregut dhe balancimin e forcave. Edhe pse synimi për reduktimin e varësisë është i “lavdërueshëm”, sipas analizës së tekstit origjinal, rezultatet nuk do të jenë të plota nëse nuk shoqërohet me hapa të fortë për të ulur dominimin e Big Tech dhe për të krijuar kushte më të drejta konkurruese në ekonominë digjitale të Evropës. Data e prezantimit të paketës—në fillim të qershorit—dhe theksimi i 80% të teknologjive të importuara, kryesisht nga Shtetet e Bashkuara, e vendosin debatin në një terren praktik: sovraniteti teknologjik nuk është vetëm çështje investimesh, por edhe çështje kontrolli dhe strukturash tregu.
Botuar fillimisht në Koha.net