Dënimi skandaloz i Dhomave të Specializuara ka rikthyer në fokus një debat më të gjerë rreth mënyrës së themelimit të Gjykatës dhe, bashkë me të, edhe rifreskimit të akuzave se kush ka votuar për dhe kush kundër. Në momente emocionesh të forta, është e kuptueshme që njerëzit të kërkojnë përgjigje e të shprehin qëndrimet e tyre. Megjithatë, një debat i tillë, i shtrirë mbi procedura politike dhe mbi fajësime të ndërsjella në formën e një “llogarie”, nuk e ndihmon të tashmen dhe duket i jashtëkohshëm.
Për ta kuptuar më qartë se ku ndodhet çështja dhe pse mori rrugë ajo që përfundimisht çoi drejt krijimit të institucionit gjyqësor, më me vlerë është të shikohet roli i aleatëve të Kosovës në presionin që u ushtrua në drejtim të themelimit të Gjykatës. Në këtë kuadër përmendet administrata amerikane dhe figura të njohura që konsiderohen tradicionalisht miq të shtetit dhe popullit të Kosovës.
Një nga emrat që vjen në këtë kontekst është Hillary Klinton. Ajo ka qenë sekretare e Departamentit Amerikan të Shtetit nga viti 2019 deri në vitin 2023. Kjo periudhë lidhet drejtpërdrejt me kohën para dhe pas themelimit të Gjykatës, duke u vendosur kështu në qendër të narrativës se si u formësua presioni diplomatik dhe politik.
Që prej luftës, Kosova dhe UÇK-ja janë përballur me akuza të rënda që kanë qarkulluar në skenarë të ndryshëm ndërkombëtarë, përfshirë pretendime për krime tejet të rënda. Në këtë rrëfim përmendet edhe aludimi për trafikimin e organeve të njeriut. Pjesëtarë të UÇK-së kanë qenë nën vëzhgimin e një serie gjykatash dhe mekanizmash të ndryshëm, duke përfshirë Tribunalin e Hagës, UNMIK-un, EULEX-in dhe gjykatat vendore.
Presioni i aleatëve çoi te Gjykata
Në vitin 2010 përmendet raporti i senatorit zviceran Dick Marty. Në atë dokument, sipas asaj që thuhet në këtë rrëfim, pretendohen krime të tmerrshme dhe përmendet edhe përgjegjësia penale e aluduar që shkon deri në krye të UÇK-së. Raporti, gjithashtu, thuhet se u aprovua me rezolutë në Këshillin e Evropës. Sipas përmbajtjes së prezantuar, rezoluta ishte e sponsorizuar nga Konstantin Kosaçev, delegat rus i partisë “Rusia e Bashkuar” të Putinit, dhe nga Millosh Alidrugiq i partisë së Koshtunicës.
Pas disa vitesh debati dhe kundër-debateve, Kuvendi i Kosovës në vitin 2015 miratoi amendamentet e nevojshme kushtetuese për themelimin e Dhomave të Specializuara. Ky moment konsiderohet si një pikë kyçe në rrjedhën e proceseve, duke e lidhur presionin politik dhe diplomatik me ndryshimet që duhej të bëheshin brenda kornizës juridike të Kosovës. Në këtë mënyrë, shpjegohet se si nga akuzat fillestare dhe hetimet e ndryshme, u kalua te një trajektore që solli miratime ligjore konkrete në Kuvend.
Ndërkohë, rikthimi i debatit pas dënimit të Dhomave në këtë fazë rrezikon ta zhvendosë fokusin nga elementët më të rëndësishëm të historisë së procesit. Në vend të diskutimit të ngushtë për atë “kush votoi për” apo “kush votoi kundër” në rrafshe politike, vëmendja mbetet te dinamika më e gjerë e aleancave, presionit diplomatik dhe vendimeve që çuan në ngritjen e mekanizmit gjyqësor. Kështu, debati i sotëm, për të qenë i dobishëm, duhet të kuptojë se çfarë roli luajtën aktorët ndërkombëtarë dhe hapat institucionalë që u ndërmorën nga 2010-a e deri në miratimet e vitit 2015.
Botuar fillimisht në Koha.net