Pak orë pasi presidenti amerikan deklaroi se po shqyrton shitjen e avionëve F-35 Turqisë, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu doli hapur kundër kësaj ideje. Gjatë një interviste për CNN, ai paralajmëroi se pranimi i avionëve më të avancuar amerikanë nuk do ta ndryshonte Turqinë në një partner “miqësor” për SHBA-në.
Netanyahu e lidh kundërshtinë e tij me tensionet mes Izraelit dhe Turqisë, por edhe me qëndrimet e Ankarasë. Në përshkallëzim të mosmarrëveshjes me presidentin turk Recep Tayyip Erdogan, kryeministri izraelit e përshkroi Turqinë si “një regjim i infektuar nga Vëllazëria Myslimane, e cila e urren SHBA-në”. Ai theksoi këtë element si arsye që, sipas tij, nuk duhet të lejohet kalimi i avionëve luftarakë të gjeneratës së pestë.
Netanyahu gjithashtu përdori argumentin e rrezikut për sigurinë dhe stabilitetin rajonal. Ai tha se organizata Vëllazëria Myslimane, në shumë shtete, konsiderohet si terroriste, duke e vendosur kështu në të njëjtin zinxhir pretendimin e tij se shitja e F-35 do të kishte pasoja. Në këtë kontekst, ai komentoi se Turqia nuk është “një aleat model” i Shteteve të Bashkuara dhe se, sipas tij, “Ai kërcënon ta shkatërrojë shtetin tim, të vetmin shtet hebre”.
Netanyahu kërkon të mos kalojnë F-35 te Turqia
Pas kësaj, Netanyahu paralajmëroi se do t’i kërkojë presidentit amerikan Donald Trump të mos ia shesë Turqisë avionët F-35. Kryeministri izraelit argumentoi se një vendim i tillë do të dëmtonte “ekuilibrin e fuqive në Lindjen e Mesme”. Sipas tij, nëse Turqia do të merrte këto mjete ajrore, ndryshimi i forcave do të ishte i menjëhershëm dhe do të krijonte pasiguri për rajonin.
Në paralajmërimet e tij publike, Trump ka sinjalizuar se mund të jetë i gatshëm të shkojë në Turqi me synimin për të nisur shitjen e avionëve luftarakë. Ai pritet të sinjalizojë në Ankara se është “i gatshëm” t’iu shesë Turqisë avionët F-35. Megjithatë, nuk është ende e qartë se si administrata amerikane planifikon ta anashkalojë ndalimin e Kongresit për transferimin e këtyre avionëve, edhe pse Trump deklaroi para udhëtimit se synon të mbërrijë në Turqi me një “dhuratë” për Erdoganin, e cila “do ta bëjë atë shumë të lumtur”.
Marrëdhënia mes SHBA-së dhe Turqisë për avionët F-35 është ndërprerë më herët. Në vitin 2019, Trumpi ia ndaloi Turqisë blerjen e avionëve F-35 të prodhimit amerikan, pasi Turqia bleu sistemin rus të mbrojtjes ajrore S-400. Sipas arsyetimit të asaj kohe, kjo u bë me hezitim, duke ia atribuuar situatën administratës Obama, ndërkohë që Trumpi shprehte mirëkuptim për Erdoganin, duke thënë se ai ishte “vendosur në një situatë shumë të vështirë”.
Më pas, ndalimi u formalizua. Kongresi e përfshiu këtë kufizim në ligj në vitin 2020 dhe përcaktoi që avionët F-35 mund t’i transferoheshin Turqisë vetëm nëse ajo nuk do ta zotëronte më sistemin S-400. Në këtë linjë, u ngrit edhe shqetësimi teknik lidhur me gjeneratën e pestë të avionëve. Sistemi rus, siç thuhet, është ndërtuar për të mposhtur teknologjinë amerikane “stealth”, çka e ka bërë Uashingtonin të shqetësohet se, nëse Turqia do të merrte F-35, sistemi rus mund të përdorej për të mbledhur informacione të vlefshme mbi avionin e avancuar.
Botuar fillimisht në Koha.net