NASA po i afrohet një prej misioneve më ambicioze astronomike të viteve të fundit, me një teleskop hapësinor që është projektuar pikërisht për të hetuar pjesën e universit që nuk mund ta shohim drejtpërdrejt. Projekti synon të hapë një dritare të re vëzhgimi për misteret që kanë trazuar prej kohësh fizikën moderne, ku përfshihen si energjia e errët, ashtu edhe materia e errët.
Emri zyrtar i observatorit është Nancy Grace Roman Space Telescope. Teleskopi i ri i NASA-s do të fokusohet te dy fenomene që konsiderohen ndër më të mëdhatë për ta kuptuar përbërjen dhe evolucionin e kozmosit. Materia e errët, ndryshe nga materia që njohim, nuk lëshon dhe as reflekton dritë. Megjithatë, shkencëtarët janë në gjendje ta identifikojnë ndikimin e saj përmes gravitetit, pra duke vëzhguar efektet që ushtron në lëvizjen e trupave qiellorë dhe në mënyrën si drita sillet gjatë rrugëtimit të saj.
Energjinë e errët, nga ana tjetër, e lidhin me një fenomen ende të pazgjidhur: zgjerimin e përshpejtuar të universit. Kjo ide i ka dhënë edhe emrin vetë fenomenit, që mbetet misterioz. Sipas konceptit që po udhëheq misionin, këta përbërës “të padukshëm” përbëjnë pjesën dërrmuese të universit, ndërsa materia e zakonshme—ajo që formon yjet, planetët dhe trupin e njeriut—vlerësohet të jetë vetëm një fraksion i vogël.
Roman do të zbulojë “të padukshmen” përmes energjisë dhe materies së errët
Roman do të vëzhgojë zona shumë të mëdha të qiellit dhe, përmes të dhënave që do të grumbullojë, do t’u japë astronomëve mundësinë të studiojnë miliarda galaktika përgjatë historisë kozmike. Të dhënat pritet të përdoren për të analizuar dy çështje kryesore: si është zgjeruar universi dhe si është shpërndarë materia në të gjithë hapësirën. Ky plan i gjerë vëzhgimi synon të krijojë një pamje më të qartë mbi mënyrën sesi universi ka evoluar në kohë.
Përveç kësaj, observatori do të testojë edhe teorinë e gravitetit të Albert Einstein në distanca kozmike. Ideja është që, nëse rezultatet e vëzhgimeve nuk do të përputhen me parashikimet aktuale, shkencëtarëve mund t’u duhet të rishikojnë mënyrën se si e kuptojnë gravitetin. Me fjalë të tjera, misioni nuk ka vetëm objektiva “për të matur”, por edhe për të verifikuar themelet teorike që mbështesin kuptimin tonë të universit, duke e shtrirë verifikimin deri në shkallë jashtëzakonisht të mëdha hapësinore.
Megjithëse fokusi kryesor lidhet me energjinë dhe materien e errët, teleskopi nuk do të shohë vetëm në skajet e largëta të universit. Një pjesë tjetër e misionit parashikon kërkimin e planetëve jashtë Sistemit Diellor. Roman do të përdorë, ndër të tjera, fenomenin e mikrolentimit gravitacional, një proces ku graviteti i një objekti përkul dhe përforcon dritën e një ylli më të largët. Ky mekanizëm i lejon shkencëtarët të identifikojnë shenja që mund të lidhen me praninë e planetëve, duke shfrytëzuar efektet gravitacionale si mjet vëzhgimi.
Emri i teleskopit mban një figurë të njohur në astronomi: Nancy Grace Roman. Ajo njihet edhe si “nëna e Hubble”, për rolin që ka luajtur në krijimin e programit të teleskopëve hapësinorë të NASA-s. Nëse misioni do të funksionojë sipas planit, Roman pritet t’i ndihmojë shkencëtarët t’i afrohen përgjigjes së një pyetjeje që vazhdon të sfidojë fizikën moderne: nga çfarë është bërë në të vërtetë universi?
Botuar fillimisht në Telegrafi