Më shumë se një çerek shekulli pas masakrës ndaj familjes Vejsa Në Gjakovë, kujtesa për viktimat vazhdon të jetojë në rrëfime, dokumente dhe përkujtim publik. Por një mënyrë tjetër, tashmë në formë artistike, po e mban historinë gjallë për publikun: përmes veprës muzikore të kompozitorit Liburn Jupolli, i njohur për qasjen novatore në fushën e muzikës.
Kompozimi i ri i Liburn Jupollit titullohet “Vicinus, vicini, lupus est” dhe vjen si vazhdim i një misioni që lidhet me dokumentimin e masakrave në Kosovë edhe nëpërmjet krijimtarisë muzikore. Në këtë vepër, qendra e rrëfimit është dëshmia e të mbijetuarit të masakrës, Dren Caka, e cila e shoqëron të gjithë kompozimin si element kryesor.
Veçoria e kësaj vepre qëndron te mënyra se si ajo e përjetëson ngjarjen: “Vicinus, vicini, lupus est” zgjat 8 minuta e 12 sekonda dhe në atë kohë përçon atmosferën e një nate të errët, ku u masakruan 21 civilë. Përmbajtja muzikore shërben si një përkujtesë e gjallë e krimit dhe e asaj që mbeti pas tij, sidomos për ata që, vite më vonë, ende kërkojnë drejtësi për viktimat.
Dëshmia e Dren Cakës bëhet muzikë në “Vicinus, vicini, lupus est”
Ngjarja të cilës i referohet kompozimi ndodhi në natën mes 1 dhe 2 prillit të vitit 1999. Në Gjakovë, forcat serbe kryen një nga krimet më të rënda të luftës në Kosovë: në bodrumin e shtëpisë së familjes Vejsa u vranë dhe u dogjën për së gjalli 21 civilë shqiptarë. Viktimat ishin kryesisht gra dhe fëmijë, ndërsa përmes dëshmisë së mbeturit vetëm një fëmijë arriti të shpëtonte—Dren Caka.
Dëshmia e Dren Cakës vazhdon të mbetet ndër rrëfimet më tronditëse për krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë. Pikërisht kjo dëshmi, siç përshkruhet në veprën e re të Liburn Jupollit, shndërrohet në një gjuhë tjetër—në tinguj—duke e kthyer kujtesën historike në një rrëfim muzikor. Në këtë mënyrë, kompozimi synon të ruajë peshën e ngjarjes dhe të mos e lërë të zbehet në kohë.
Misioni i kompozitorit nuk nis me këtë premierë të radhës. “Vicinus, vicini, lupus est” vjen pas veprës “Mizer-Reçak” të maestro Jupolli. Edhe kjo e mëparshmja lidhej me përjetime dhe kujtesë historike të përqendruara te krimet gjatë luftës, ndërsa tani ideja e vazhdimësisë shfaqet përmes një subjekti të ri: masakrës ndaj familjes Vejsa.
Përtej trajtimit artistik, rrëfimi i kësaj ngjarjeje përçohet edhe si një plagë e pambyllur. Mbi një çerek shekulli pas, masakra vazhdon të përkujtohet si një nga aktet më mizore të regjimit gjenocidal serb, ndërsa drejtësia për viktimat ende mungon. Në fakt, përgjegjësit e masakrës nuk janë nxjerrë para drejtësisë, dhe rasti mbetet i hapur si një nga plagët e luftës që vazhdon të rëndojë në kujtesën kolektive.
Ashtu si rrëfimi i familjeve shqiptare në Kosovë, që përfaqëson kujtesën historike të bartësve të asaj tragjedie, edhe kjo vepër muzikore synon të ruajë historinë me forma të reja. “Vicinus, vicini, lupus est” e vendos dëshminë e Dren Cakës në qendër të kompozimit, duke i dhënë masakrës një jehonë që shkon përtej dokumentimit tradicional dhe e lidh të kaluarën me dëgjesën e publikut në kohën e tashme.
Botuar fillimisht në Koha.net
