Një dhimbje e vogël, një ndryshim në trup apo një simptomë që për shumë njerëz do të dukej e zakonshme mund të kthehet shpejt në frikë për sëmundje të rënda. Edhe kur kontrollet mjekësore dalin normale dhe analizat nuk tregojnë asgjë shqetësuese, qetësia shpesh zgjat pak. Për disa persona, shqetësimi kthehet me forcë, derisa mendimet të fillojnë të rrotullohen përditë rreth shëndetit.
Shpesh kjo ndodh kur trupi interpretohet vazhdimisht si “sinjal” i diçkaje serioze. Një dhimbje koke mund të shihet si shenjë e një problemi të madh, ndërsa rrahjet e shpejta të zemrës mund të nxisin frikën për një rrezik kardiak. Kur këto mendime bëhen të vazhdueshme dhe fillojnë të ndikojnë në jetën e përditshme—në punë, në marrëdhënie, te gjumi dhe te aktivitetet e zakonshme—mund të flitet për ankth shëndetësor.
Siç përshkruhet në informacionin e raportuar nga Shërbimi Kombëtar Shëndetësor Britanik (NHS), ankthi shëndetësor lidhet me frikën e tepruar se një person ka ose mund të zhvillojë një sëmundje të rëndë. Për këtë arsye, disa individë kërkojnë vazhdimisht siguri nga të tjerët ose kontrollojnë trupin në mënyrë të përsëritur. Në disa raste, ata shqetësohen se mjekët kanë humbur një diagnozë, edhe kur rezultatet janë të mira.
Është e rëndësishme të theksohet se shqetësimi nuk do të thotë automatikisht që simptomat janë të imagjinuara. Shqetësimet fizike mund të jenë reale dhe kërkojnë vlerësim të kujdesshëm. Termi “hipokondri” përdoret shpesh në bisedat e përditshme, por jo çdo person që ka frikë për sëmundjet plotëson kriteret e një çrregullimi psikologjik. Dallimi qëndron te intensiteti i frikës dhe te mënyra si ajo ndikon në jetën e përditshme.
Psikoterapia dhe kujdesi i balancuar ndihmojnë kur frika nuk qetësohet
Pse analizat normale nuk e zhdukin gjithmonë frikën? Një nga elementet kryesore të ankthit shëndetësor është nevoja e përsëritur për t’u siguruar se gjithçka është në rregull. Personi mund të kryejë analiza, të konsultohet me mjekë ose të kërkojë në internet për simptoma të mundshme. Rezultatet normale sjellin qetësim, por shpesh vetëm përkohësisht. Pas disa ditësh mund të kthehet mendimi: “Po sikur analiza të mos e ketë zbuluar problemin?”. Kjo krijon një rreth që përsëritet: shqetësim, kontroll, lehtësim i shkurtër, dhe më pas rikthim i frikës.
Ndërkohë, vetë ankthi mund të shfaqet edhe si simptoma fizike. Mund të shihen rrahje të shpejta zemre, marramendje, djersitje dhe dhimbje koke. Këto shenja, edhe kur shkaktohen nga stresi, interpretohen sërish si alarm i mundshëm për sëmundje—duke e ushqyer frikën. Për këtë arsye, te individët që përjetojnë ankth shëndetësor, është thelbësore të kuptohet jo vetëm trupi, por edhe mekanizmi që e mban frikën aktive.
Kur është koha për ndihmë profesionale? Rekomandohet kur mendimet për sëmundjet zënë një pjesë të konsiderueshme të ditës ose kur pengojnë funksionimin normal. Vlerësimi nis te mjeku, i cili shqyrton simptomat, historinë shëndetësore dhe nevojën për ekzaminime. Më pas, psikologu ose psikiatri mund të vlerësojë intensitetin e frikës, kohëzgjatjen dhe ndikimin në sjelljen e përditshme. Trajtimi i ankthit nuk nënkupton shpërfilljen e simptomave të reja dhe as ndërprerjen e kontrolleve të nevojshme mjekësore; qëllimi është një mënyrë më e ekuilibruar e kujdesit, pa kontrolle të panevojshme që rikthejnë ankthin.
Në këtë kontekst, një studim klinik i njohur si CHAMP, i botuar në revistën shkencore The Lancet, përfshiu 444 pacientë me ankth shëndetësor. Studiuesit krahasuan terapinë kognitive-bihejviorale të përshtatur për ankthin shëndetësor me kujdesin e zakonshëm mjekësor. Pas një viti, grupi që mori psikoterapi pati përmirësim më të madh të ankthit, me një dallim mesatar prej 2,98 pikësh në shkallën e përdorur. Në nivelin normal të ankthit shëndetësor arritën 13,9% e pjesëmarrësve që morën terapi, krahasuar me 7,3% në grupin tjetër. Këto rezultate tregojnë se psikoterapia mund të ndihmojë, edhe pse përmirësimi nuk nënkupton domosdoshmërisht zhdukjen e plotë të shqetësimeve te çdo pacient.
Për ta parandaluar që frika nga sëmundjet të marrë kontrollin, një hap i dobishëm është të vërehet sa shpesh kontrollohet trupi, sa shpesh kërkohen informacione mjekësore në internet dhe sa shpesh kërkohet siguri nga të tjerët. Mund të ndihmojë edhe shënimi i mendimeve shqetësuese dhe shqyrtimi i shpjegimeve alternative, pa dalë menjëherë te përfundimi më i frikshëm. Aktiviteti fizik i përshtatshëm, gjumi i rregullt, teknikat e relaksimit dhe rikthimi gradual në aktivitetet që janë shmangur mund të plotësojnë trajtimin profesional. Në rast se këto masa nuk mjaftojnë, mjeku mund të rekomandojë psikoterapi, barna ose kombinimin e tyre. Kujdesi për shëndetin është i domosdoshëm, por kur frika nga sëmundjet bëhet më e rëndë se shqetësimi fizik vetë, edhe ankthi meriton vëmendje dhe trajtim.
Botuar fillimisht në Telegrafi