Marrëveshja në parim mes Shqipërisë dhe Serbisë për hapjen e konsullatave është shndërruar në temë diskutimi, jo vetëm për efektet diplomatike që mund të sjellë, por edhe për mënyrën se si ky hap lidhet me çështjen e shqiptarëve në Luginën e Preshevës dhe me marrëdhëniet e pazgjidhura mes Kosovës dhe Serbisë. Propozimi konkret parashikon hapjen e konsullatës shqiptare në Bujanoc dhe të asaj serbe në Shkodër.
Lajmi është bërë publik nga ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriç. Ai ka deklaruar se marrëveshja është arritur gjatë një takimi me homologun shqiptar, Ferit Hoxha. Ndërkohë, vendosja e këtyre përfaqësive shihet nga debatues të ndryshëm si një hap që mund të ketë ndikim në komunikimin mes shteteve dhe komuniteteve, por jo domosdoshmërisht si zgjidhje e problemeve politike e juridike që kanë mbetur të hapura.
Në këtë kuadër, publicisti Lis Bukuroca ka theksuar se hapja e konsullatës shqiptare në Bujanoc, në thelb, shihet si një zhvillim pozitiv. Por, sipas tij, ky veprim ka ndikim praktik të kufizuar për shqiptarët e Luginës së Preshevës, pasi çështjet e pozitës së tyre varen nga politikat e shtetit serb dhe nga mënyra se si trajtohen të drejtat e tyre në terren. Bukuroca e lidh këtë me realitetin e diskriminimit sistematik që, sipas tij, u bëhet shqiptarëve në atë zonë.
Urat e komunikimit, por pa ndryshim real pa reciprocitet
Publicisti shpjegon se konsullata shqiptare mund të shërbejë si një urë e rëndësishme komunikimi. Përmes kësaj përfaqësie, ai vlerëson se mund të sigurohen informata të drejtpërdrejta mbi situatën e diskriminimit, si dhe të ofrohet mbështetje konsullore e institucionale për qytetarët. Në këtë pikë, Bukuroca e sheh rolin e konsullatës më shumë në drejtim të dokumentimit dhe mbështetjes konkrete, sesa si një mekanizëm që automatikisht do të ndryshojë pozitën juridike e politike.
Ndryshe, reagimi i publicistit ndaj vendimit për hapjen e konsullatës serbe në Shkodër është më kritik. Ai vlerëson se ky hap nuk ka bazë të fortë praktike dhe, sipas tij, ngjan më shumë si veprim politik balancues sesa si një nevojë reale konsullore. Bukuroca argumenton se nuk ekziston një komunitet i konsiderueshëm serb në Shkodër që të justifikonte një përfaqësi të tillë, duke e vendosur në dyshim arsyetimin e këtij vendimi.
Megjithatë, ai thotë se bashkëpunimi ndërmjet shteteve nuk duhet refuzuar. Përkundrazi, normalizimi dhe dialogu dypalësh mund të jenë të dobishëm. Por Bukuroca thekson se një hap i tillë duhet të shoqërohet me një qasje të barabartë dhe me respektim të realitetit politik në rajon. Në këtë kuadër, ai ngre çështjen se Serbia vazhdon të mos e njohë pavarësinë e Kosovës, të mbajë një retorikë kërcënuese dhe të ushtrojë presion ndaj shqiptarëve në Luginën e Preshevës.
Publicisti e lidh këtë me një pyetje të drejtpërdrejtë: a duhet të kishte më shumë reciprocitet dhe më shumë ndjeshmëri politike përpara se të ndërmerreshin hapa si hapja e konsullatave. Duke komentuar edhe qasjen e kryeministrit shqiptar Edi Rama ndaj Serbisë, Bukuroca shprehet se kjo është pjesë e një politike për të ruajtur marrëdhëniet konstruktive dhe bashkëpunimin rajonal, si edhe në funksion të procesit të integrimit europian. Ai thotë se kjo qasje është parë në reagimet e tij dhe të institucioneve shqiptare ndaj deklaratave të fundit të zyrtarëve serbë, të cilat, sipas tij, kanë qenë më të përmbajtura sesa pritej.
Po ashtu, Bukuroca shton se reagimi i Bashkimit Europian ndaj deklaratave të presidentit serb Aleksandar Vuçiq është vlerësuar si i butë dhe se mungesa e një qëndrimi më të qartë ndaj retorikave destabilizuese, sipas tij, krijon shqetësime në rajon. Në lidhje me Kosovën, ai thekson se institucionet dhe partitë politike duhet të reagojnë me maturi, por edhe me qartësi në mbrojtjen e interesave të vendit. Sipas tij, bashkëpunimi rajonal është i nevojshëm, por ai duhet të ndërtohet mbi parimin e reciprocitetit, respektit të ndërsjellë dhe zgjidhjen e çështjeve të hapura mes Kosovës dhe Serbisë.
Në përmbyllje, publicisti thekson se çdo hap që krijon përshtypjen e një normaliteti të plotë me Serbinë, ndërkohë që çështjet themelore mes Kosovës dhe Serbisë mbeten të pazgjidhura, rrezikon të dërgojë sinjale të gabuara si në rajon ashtu edhe në arenën ndërkombëtare. Ai shprehet gjithashtu se politika e tolerimit të njëanshëm ndaj Serbisë mund të sjellë pasoja negative dhe se marrëdhëniet mes vendeve duhet të ndërtohen mbi standarde të njëjta.
Botuar fillimisht në Bota Sot