Nëse një mëngjes vëreni kërpudha të vogla që janë shfaqur papritur në vazot e bimëve, mos u alarmoni menjëherë. Shumë njerëz i lidhin menjëherë me një problem në shtëpi apo me tokën, por në shumicën e rasteve ato tregojnë diçka krejt tjetër: dheu ku rritet bima është i gjallë, aktiv dhe i pasur me materie organike.
Për ta kuptuar më mirë, duhet të dini se ajo që shihni mbi sipërfaqe nuk është i gjithë trupi i kërpudhës. Kërpudhat që dalin nga toka janë vetëm “trupi frutor” i saj, pra pjesa riprodhuese që del jashtë. Në fakt, vetë kërpudha jeton në tokë në formën e një rrjeti fijor, që nuk shihet me sy, dhe ushqehet me materialin organik që gjendet në përzierjen e dheut.
E njëjta situatë ndodh edhe kur kërpudhat shfaqen në shtretërit e luleve në kopsht. Për shumë lloje, nëse toka ka materiale organike të pranishme, si copa të caktuara drunore apo përbërës të tjerë, kërpudhat gjejnë kushte që t’i mbajnë ato aktive. Kështu, ajo që duket si “shenjë e keqe” shpesh është vetëm rezultat i një procesi natyror që ndodh poshtë sipërfaqes.
Kërpudhat në vazo zakonisht janë shenjë e tokës së shëndetshme
Shumica e kërpudhave që rriten në vazo janë saprotrofe. Kjo do të thotë se ato veprojnë si dekompozues: shpërbëjnë materiale organike drunore që shpesh ndodhen në dheun komercial për vazo. Nëpër përzierje të tilla mund të gjenden copa lëvoreje, fibra pishe apo fibra kokosi, të cilat shërbejnë si ushqim i mirë për kërpudhat dekompozuese.
Ndërsa kryejnë dekompozimin, kërpudhat ndihmojnë edhe në lirimin e lëndëve ushqyese. Këto lëndë mund t’i përthithin rrënjët e bimës. Për këtë arsye, rrjeti kërpudhor dhe kërpudhat që shfaqen mbi sipërfaqe zakonisht nuk konkurrojnë drejtpërdrejt me bimën. Në shumë raste, ato janë pjesë e një ekosistemi të tokës që funksionon mirë dhe mund të kontribuojnë në ushqimin e bimës.
Pavarësisht se shumica e rasteve janë pa problem, ka situata kur duhet treguar kujdes. Nëse në shtëpi keni fëmijë të vegjël ose kafshë shtëpiake që mund të fusin në gojë çdo gjë të re që shfaqet në kopsht apo në vazo, duhet të jeni më të vëmendshëm. Disa kërpudha mund të jenë të padëmshme, por të tjera mund të jenë toksike për qentë, macet dhe njerëzit.
Nëse nuk jeni të sigurt për llojin e kërpudhës, mos e trajtoni si të ngrënshme dhe mos e lini të arritshme për fëmijët ose kafshët. Simptomat pas ngrënies së kërpudhave toksike mund të variojnë nga probleme të rënda gastrointestinale deri në pasoja shumë serioze. Nëse ekziston rreziku që dikush t’i hajë, kërpudhat duhet të hiqen dhe të hidhen menjëherë.
Një tjetër shenjë që kërkon vëmendje është grumbullimi i dendur i micelit në sipërfaqen e dheut. Miceli është ajo shtresë e bardhë, si pambuk, që nganjëherë shfaqet mbi tokë. Në vetvete, ai konsiderohet i padëmshëm dhe tregon se kërpudha po kryen rolin e saj natyror. Por nëse kjo shtresë bëhet e trashë, e qëndrueshme dhe nuk zhduket brenda një ose dy ditësh, mund të pengojë depërtimin e ujit dhe lëndëve ushqyese deri te rrënjët. Kjo mund ta stresojë bimën, të shkaktojë dehidratim dhe mungesë ushqyesish.
Prania e vazhdueshme e micelit dhe kërpudhave mund të sinjalizojë gjithashtu se kushtet në vazo janë tepër të lagështa: ujitje e shpeshtë, kullim i dobët dhe lagështi e lartë. Këto janë të favorshme për kërpudhat, por jo gjithmonë për bimët, sepse mund të çojnë në kalbje të rrënjëve dhe në sëmundje të tjera.
Nëse vendosni t’i hiqni kërpudhat për shkak të fëmijëve ose kafshëve shtëpiake, përdorni doreza dhe hiqeni të gjithë trupin e kërpudhës, jo vetëm kapelën. Kujdesuni që të mos bien copa të vogla në dysheme ose në tokë dhe hidhini menjëherë në mbeturina. Në të njëjtën kohë, nuk rekomandohet përdorimi i fungicideve vetëm pse janë shfaqur kërpudhat në vazo. Në shumë raste, ato nuk janë shumë efektive ndaj kërpudhave që formojnë trupa frutorë në dheun e vazove dhe mund të dëmtojnë jetën mikrobiale të dobishme në tokë, çka në fund mund të ndikojë edhe te vetë bima.
Më mirë janë masat e thjeshta kultivuese. Nëse kërpudhat vazhdojnë të shfaqen dhe kjo ju shqetëson për fëmijët apo kafshët, mund të bëni rimbjelljen e bimës në dhe të freskët. Gjatë rimbjelljes, përpiquni të largoni sa më shumë nga dheu i vjetër, pa dëmtuar rrënjët; rrënjët mund të shpëlahen lehtë me ujë të vakët, por duhet pasur kujdes që të mos lëndohen. Duhet mbajtur parasysh se sporet mund të mbeten ende te bima ose edhe dheu i ri mund të përmbajë spore kërpudhash.
Pikërisht për këtë arsye, kontrolli i kushteve është thelbësor. Sigurohuni që vazoja të ketë kullim të mirë në fund, që rreth bimës të ketë qarkullim ajri dhe që dheu të mos qëndrojë vazhdimisht i lagësht. Përdorni dhe cilësor që kullon mirë dhe lejoni që shtresa e sipërme e tokës, rreth dy deri në pesë centimetra, të thahet plotësisht para ujitjes së radhës.
Në shumicën e rasteve, kërpudhat në vazo nuk janë arsye për panik. Ato janë shenjë se në tokë ka aktivitet biologjik. Por nëse keni fëmijë, kafshë shtëpiake, lagështi të tepërt ose micel të dendur në sipërfaqe, është më mirë të ndërhyni me kujdes dhe të përmirësoni kushtet e rritjes së bimës.
Botuar fillimisht në Telegrafi