Sa herë keni thënë “Jam mirë”, edhe pse brenda jush ndodhte krejt e kundërta? Ndoshta keni buzëqeshur kur ju vinte të qanit, keni heshtur pasi dikush ju ka lënduar, ose keni mbajtur zemërimin brenda vetëm që të mos krijohej konflikt. Kjo është një frazë e zakonshme, por jo gjithmonë pas saj fshihet qetësia. Për shumë njerëz, është një mënyrë për të fshehur atë që ndjejnë dhe për të vazhduar tutje pa i bërë të tjerët të kuptojnë se sa peshon brenda.
Shpesh mendohet se duke mos i shprehur emocionet tregohet forcë dhe vetëkontroll. Megjithatë, ajo që nuk e thua me zë nuk zhduket patjetër. Shtypja e vazhdueshme e ndjenjave mund të shoqërohet me stres, tension fizik, lodhje psikologjike dhe vështirësi në marrëdhëniet personale. Në vend që të merren me atë që ndodh, trupi dhe mendja vazhdojnë ta mbajnë brenda barrën, edhe kur nga jashtë duket sikur gjithçka është në rregull.
Pse mësohemi t’i fshehim ndjenjat? Përgjigjja shpesh nis që në fëmijëri. Në shumë raste, fëmijës i thuhet “Mos qaj”, “Mos u zemëro” ose “Duhet të jesh i fortë”. Këto mesazhe mund ta mësojnë se disa emocione nuk duhen treguar. Me kalimin e viteve, kjo mënyrë e të menduarit kthehet në pjesë të sjelljes: trishtimi shihet si dobësi, ndërsa pakënaqësia nis të konsiderohet si rrezik për marrëdhëniet me të tjerët.
Në moshën e rritur, emocionet shpesh fshihen nga frika e refuzimit, kritikës apo përplasjes. Dikush s’ia thotë partnerit se ndihet i/e lënduar, ndërsa dikush tjetër hesht në punë nga frika se mos i bie të sjellë probleme. Por ka një dallim të rëndësishëm mes kontrollimit të emocioneve dhe shtypjes së tyre. Nuk është e nevojshme të shprehim menjëherë çdo ndjenjë. Problemi fillon kur heshtja bëhet e vetmja mënyrë për t’u përballur me atë që po përjetojmë.
Kur i mbani emocionet përbrenda, trupi reagon—jo gjithmonë me qetësi
Emocionet nuk janë vetëm përjetime në mendje; ato lidhen edhe me ndryshime në organizëm. Kur ndodh frikë, zemërim ose shqetësim i fortë, mund të ndryshojë ritmi i zemrës, frymëmarrja dhe tensioni muskulor. Edhe nëse jashtë dukemi të qetë, brenda organizmi mund të vazhdojë reagimi ndaj stresit. Një studim i psikologëve James Gross dhe Robert Levenson, i botuar në revistën shkencore Journal of Abnormal Psychology, përfshiu 180 gra që shikonin filma të krijuar për të nxitur reagime emocionale. Pjesëmarrëset që duhej t’i fshihnin emocionet shfaqën rritje të aktivitetit të sistemit nervor simpatik, i cili është pjesë e reagimit të trupit ndaj stresit.
Ky gjetje nuk do të thotë se çdo emocion i pashprehur shkakton sëmundje. Megjithatë, studimi tregoi se qetësia që vërejnë të tjerët nuk nënkupton domosdoshmërisht qetësi edhe brenda trupit. Kur kjo gjendje bashkëjeton me stres të vazhdueshëm, pagjumësi dhe shqetësime të përditshme, mund të shfaqen lodhje, tension muskulor dhe dhimbje koke. Simptomat, sigurisht, mund të kenë edhe shkaqe të tjera shëndetësore, por ideja kryesore është se shtypja e vazhdueshme e ndjenjave nuk është pa kosto.
Heshtja mund të krijojë edhe distancë mes njerëzve që kanë nevojë për afërsi. Kur vazhdimisht fshihen gjërat që shqetësojnë, ata përreth mund të mos e kuptojnë se ju duhet mbështetje. Partneri mund të mendojë se gjithçka është në rregull, miqtë mund të besojnë se nuk keni probleme, ndërsa familjarët mund të mos e kuptojnë sa shumë ju ka lënduar një ngjarje. Në këtë linjë, një metaanalizë e publikuar në vitin 2017 në revistën shkencore Emotion, që përfshiu 43 studime, zbuloi se shtypja më e theksuar e emocioneve lidhej me mbështetje më të dobët shoqërore, kënaqësi më të ulët nga marrëdhëniet dhe cilësi më të dobët të lidhjeve romantike. Gjithsesi, kjo nuk dëshmon se fshehja i shkakton drejtpërdrejt të gjitha këto probleme; rëndësi ka edhe mënyra si shprehen ndjenjat.
Po ashtu, ka rëndësi çfarë mënyre komunikimi zgjidhni. Të thuash “Më lëndove me atë që the” nuk është njësoj si të reagosh me fyerje ose agresivitet. Ka disa shenja që mund të tregojnë se emocionet po mbahen shumë përbrenda: thoni vazhdimisht “Jam mirë” edhe kur ndiheni keq; keni të vështirë të shpjegoni çfarë ndieni; shmangni konfliktet edhe kur dikush ju lëndon; ndieni faj kur shprehni pakënaqësi ose vendosni kufij; dhe pas një periudhe të gjatë heshtjeje, reagoni me zemërim të papritur. Këto shenja nuk dëshmojnë domosdoshmërisht shtypje emocionale, pasi mund të shfaqen edhe gjatë ankthit, depresionit apo rraskapitjes psikologjike.
Çfarë mund të bëhet për të mos i lënë emocionet të rëndojnë përbrenda? Hapi i parë është të pranohet ajo që ndjen pa e gjykuar veten. Trishtimi, frika dhe zemërimi janë pjesë normale e përvojës njerëzore. Në vend që t’i thoni vetes “Nuk duhet të ndihem kështu”, mund të provoni të pyesni veten: “Çfarë më shqetëson?”, “Pse reagova në këtë mënyrë?” dhe “Çfarë kam nevojë të ndryshoj?”. Biseda me një person të besuar, shkrimi i mendimeve dhe komunikimi i qetë mund të ndihmojnë në përpunimin e emocioneve. Kur shqetësimet bëhen të vazhdueshme dhe ndikojnë në jetën e përditshme, mbështetja e psikologut mund të jetë e dobishme. Forca emocionale nuk qëndron te aftësia për të fshehur gjithçka, por te aftësia për të kuptuar atë që ndjeni dhe për ta shprehur në mënyrë të shëndetshme—sepse pas një “Jam mirë” të thënë me buzëqeshje, shpesh fshihet dikush që ka nevojë të dëgjohet.
Botuar fillimisht në Telegrafi