Në Galerinë e Arteve të Prishtinës kujtesa vjen përmes fytyrave. Ekspozita “Fytyrat e lirisë”, e organizuar nga Ambasada e Mbretërisë së Holandës në Kosovë dhe e kuruar nga Yllka Fetahaj, sjell para publikut portrete bardhezi të veteranëve holandezë që shërbyen në Kosovë në ditët e para të lirisë. Përmes kësaj shfaqjeje vizuale, historia nuk rrëfehet vetëm me dokumente, por edhe me emocione, shikime dhe heshtje.
Projekti mbështetet në një koncept artistik të thjeshtë, por me peshë të fortë. Në muret e galerisë janë vendosur portrete bardhezi të realizuara nga fotografja holandeze Febe Meijnen. Secili protagonist shfaqet dy herë: në njërin portret me sytë e hapur dhe në tjetrin me sytë e mbyllur. Kjo mënyrë e paraqitjes e ndan momentin në dy gjendje, duke krijuar një hapësirë ku shikuesi ndalet, mendon dhe përjeton.
Ndërmjet dy çasteve—mes hapjes dhe mbylljes së syve—shtrihet, sipas vetë logjikës së instalimit, një territor i padukshëm kujtimesh, emocionesh e reflektimesh. Në fotografinë tradicionale, korniza fikson shpesh një çast të caktuar; te “Fytyrat e lirisë” theksohet diçka më e vështirë për t’u kapur me imazhe: kujtesa. Ajo paraqitet si një proces që vazhdon edhe pasi fotografia “mbaron”, duke lënë pas ndjesinë e diçkaje që nuk shuhet shpejt.
Në dialog me portretet vijnë edhe fotografitë dokumentare të fotografit Ferdi Limani, të cilat sjellin një kontekst më të qartë historik të Kosovës. Këto imazhe plotësojnë rrëfimin vizual dhe i japin ekspozitës një dimension tjetër: jo vetëm atë të portretit personal, por edhe atë të momentit historik ku veteranët kanë qenë dëshmitarë. Në këtë mënyrë, shikuesi e kupton më lehtë pse kujtesa është e lidhur ngushtë me vendin, rrethanat dhe kohën kur kanë ndodhur ngjarjet.
Portretet i kthejnë kujtimet në përvojë të prekshme
Elementet shtesë e pasurojnë përjetimin në sallë. Përmes kodeve “QR” dhe materialeve audio, vizitorët mund të dëgjojnë rrëfimet e vetë veteranëve. Kjo bën që ekspozita të mos mbetet vetëm një shfaqje fotografike, por të kthehet në një hapësirë ku historia dëgjohet. Aktivizimi i këtyre materialeve i jep kuptim pamjeve, sepse rrëfimi i drejtpërdrejtë i veteranëve lidhet me fytyrat e portretuara dhe me periudhën që ata kanë përjetuar.
Ekspozita, e vendosur në Galerinë e Arteve të Prishtinës, ofron një mënyrë të veçantë për ta parë të kaluarën pa e tepruar me fjalë. Konkretizimi vjen nga bardhë e zi i portreteve dhe nga dy gjendjet e syve, ndërsa konteksti historik udhëhiqet nga fotografitë dokumentare të Ferdi Limanit. Me përdorimin e “QR”-ve dhe audio, vizitorët marrin edhe një dimension të tretë: kohën dhe kujtimin e transmetuar në zë, duke e afruar publikun me përjetimet personale të atyre që kanë shërbyer.
“Fytyrat e lirisë” kështu e vendos kujtesën në qendër, duke i bërë fytyrat jo thjesht figura në një mur, por bartëse të një historie të nisur në ditët e para të lirisë. Në të njëjtën hapësirë, portretet e Febe Meijnen, fotografitë dokumentare të Ferdi Limanit dhe rrëfimet audio formojnë një narrativë të plotë. Publiku, duke parë dhe dëgjuar, kupton se si kujtimi mund të ruhet dhe të transmetohet përmes artit—duke i dhënë peshë asaj që nuk matet vetëm me kohën e një fotografie, por me vazhdimësinë e asaj që mbetet në mendje.
Botuar fillimisht në Koha.net
