Shumë njerëz e lidhin menjëherë diarrrenë që ndodh pas ngrënies me idenë se ushqimi kalon pa u tretur dhe, rrjedhimisht, kaloritë nuk përthithen. Është një shpjegim intuitiv: ende pa u mbyllur vakti, shfaqen ngërçe në bark dhe nevoja për të shkuar urgjentisht në tualet. Kjo krijon përshtypjen se gjithçka “doli” menjëherë nga organizmi. Por çështja është më e ndërlikuar dhe nuk mund të nxirret përfundimi se kaloritë nga ai vakt kanë humbur automatikisht.
Jashtëqitja e shpejtë pas ngrënies nuk do të thotë domosdoshmërisht se ushqimi i konsumuar sapo e ka kaluar menjëherë të gjithë traktin tretës. Shpesh, ajo që ndodh është aktivizimi i një mekanizmi natyror që lidhet me mënyrën si reagon zorra e trashë. Ende pa përfunduar tretja e plotë e ushqimit, trupi mund të nxisë zbrazjen e përmbajtjes së mëparshme të zorrëve, duke i dhënë sinjale të forta që e shtyjnë personin drejt tualetit.
Kur pyetet “pse ndodh nevoja për të shkuar në tualet menjëherë pas ngrënies?”, përgjigjja lidhet me refleksin gastrokolik. Pasi ushqimi arrin në stomak, muret e tij zgjerohen dhe kjo aktivizon sinjale nervore e hormonale. Këto sinjale nxisin lëvizjet e zorrës së trashë, duke shtyrë përpara përmbajtjen që ndodhet aty. Për shkak të këtij refleksi, disa njerëz mund të ndiejnë nevojën për jashtëqitje vetëm pak minuta pasi fillojnë të hanë.
Është e rëndësishme të theksohet se në shumë raste kjo nuk do të thotë se ushqimi i sapokonsumuar është përpunuar dhe eliminuar brenda pak minutash. Shpejtësia e kalimit ndryshon nga një person te tjetri dhe varet nga përbërja e vakteve dhe gjendja shëndetësore. Tek disa persona, refleksi gastrokolik është më i theksuar. Për këtë, mund të ndikojnë vaktet e bollshme, ushqimet me shumë yndyrë, kafeja dhe stresi. Edhe te personat me sindromën e zorrës së irrituar mund të shfaqet nevoja urgjente pas ushqimit.
Megjithatë, duhet bërë një dallim: nevoja e menjëhershme për të bërë jashtëqitje nuk nënkupton automatikisht diarre. Kur jashtëqitja ka formë dhe konsistencë normale, edhe nëse shfaqet shpejt pas ngrënies, nuk flitet domosdoshmërisht për një problem siç është diarreja. Prandaj, e njëjta ndjesi “urgjente” mund të ketë mekanizma të ndryshëm dhe nuk lidhet gjithmonë me një përthithje të dëmtuar të kalorive.
Diarreja pas ushqimit nuk e tregon gjithmonë dëmtimin e përthithjes
Për të kuptuar se ku dhe kur përthithen kaloritë, duhet parë rruga e tretjes. Tretja nis në gojë dhe vazhdon në stomak, por pjesa më e madhe e zbërthimit dhe përthithjes ndodh në zorrën e hollë. Pikërisht aty organizmi përthith produktet e zbërthimit të karbohidrateve, proteinave dhe yndyrave, të cilat më pas përdoren për prodhimin e energjisë, ndërtimin dhe ripërtëritjen e indeve. Stomaku e kalon gradualisht përmbajtjen në zorrën e hollë, ndërsa mbetjet e patretura vazhdojnë drejt zorrës së trashë.
Në zorrën e trashë përthithet një pjesë tjetër e ujit dhe formohet jashtëqitja. Këto procese zgjasin orë të tëra. Ndaj, nuk mund të thuhet se jashtëqitja e një personi përfaqëson gjithmonë ushqimin e konsumuar “saktësisht 24 apo 48 orë më parë”, sepse shpejtësia e kalimit ndryshon. Edhe kur një vakt nxit refleksin gastrokolik dhe personi shkon në tualet shpejt, kjo nuk e ndërpret automatikisht përthithjen që vazhdon në zorrën e hollë. Me fjalë të tjera, edhe pse jashtëqitja mund të ndodhë shpejt, përthithja e lëndëve ushqyese mund të vazhdojë ende.
Diarreja, nga ana tjetër, nuk shkaktohet gjithmonë vetëm nga refleksi gastrokolik. Ajo mund të vijë si pasojë e infeksioneve, intolerancës ndaj disa përbërësve ushqimorë, përdorimit të barnave ose sëmundjeve të ndryshme të sistemit tretës. Në disa raste, sidomos kur diarreja zgjat, mund të shfaqet malabsorbimi: një gjendje ku organizmi nuk arrin t’i përthithë mjaftueshëm lëndët ushqyese. Shenja që mund të tregojnë një problem të tillë përfshijnë humbje të pavullnetshme të peshës, shqetësime të vazhdueshme të tretjes dhe jashtëqitje të bollshme, të yndyrshme e me erë të rëndë.
Megjithatë, nga një episod i vetëm diarreje nuk mund të përcaktohet me saktësi sa kalori ka përthithur apo sa ka humbur organizmi. Edhe kur ndodh rënie e shpejtë e peshës gjatë diarresë, kjo zakonisht lidhet me humbjen e lëngjeve dhe jo me uljen e yndyrës trupore. Prandaj, fokusimi duhet të jetë te shërimi i trupit dhe korrigjimi i pasojave të menjëhershme të diarresë.
Kur diarreja shfaqet pas ngrënies, përparësia kryesore është zëvendësimi i lëngjeve dhe elektroliteve që organizmi humbet. Për këtë qëllim mund të përdoren solucionet për rehidrim oral, të përgatitura sipas udhëzimeve. Me rikthimin e oreksit, zakonisht lejohet të rifillohet gradualisht ushqyerja e zakonshme, duke zgjedhur ushqime që tolerohen mirë. Te të rriturit, nëse diarreja vazhdon më shumë se dy ditë pa përmirësim, rekomandohet konsultimi me mjekun.
Ndërkohë, ndihma mjekësore duhet kërkuar më herët nëse shfaqet gjak në jashtëqitje, jashtëqitje e zezë, temperaturë e lartë, dhimbje të forta barku ose shenja dehidratimi, si urinim i pakët, etje e theksuar dhe marramendje. Nëse nevoja urgjente për të shkuar në tualet përsëritet rregullisht pas vakteve, është e dobishme të mbahen shënim ushqimet e konsumuara dhe simptomat që shfaqen. Këto informacione mund ta ndihmojnë mjekun të kuptojë më qartë shkakun e shqetësimeve.
Botuar fillimisht në Telegrafi
