Fjala “demokraci” vazhdon të përdoret gjerësisht, por jo gjithmonë me të njëjtin kuptim. E gjen në gojën e protestuesit të zakonshëm, në komunikimet e administratës së Edi Ramës dhe në fjalimet e politikanëve të ndryshëm. Madje, edhe vetë kryeministri dhe figurat e tjera politike e përdorin këtë term, duke e shoqëruar shpesh me mesazhe që lidhen me drejtimin e vendit, me institucione dhe me qeverisjen. Në këtë zhurmë kuptimesh, duket sikur fjala është bërë një etiketë që “ngjitet” lehtë, pavarësisht nga mënyra si zbatohet në praktikë.
Kur njeriu kthehet pak prapa, e kupton se termi nuk ka qenë vetëm pronë e demokracive perëndimore apo e diskutimeve politike të dekadave të fundit. Përmendja e demokracisë ka qarkulluar dikur edhe në periudhat e socializmit. Një shembull i tillë lidhet me Enver Hoxhën, i cili e përdorte shpesh fjalën “Demokraci”. Kjo i jep diskutimit një dimension më të gjerë: a është fjala thjesht emërtim i një modeli qeverisjeje, apo është një ide që ndryshon sipas epokës dhe mënyrës së përdorimit?
Pas Luftës së Dytë Botërore (L2B), kur u krijua një frymë lehtësimi pas atyre që u përjetuan globalisht, u rrit edhe interesi për mënyrat e qeverisjes. Shkollat e ndryshme të studimeve politike, që në atë periudhë po zgjeroheshin dhe po formësonin breza të rinj, sollën perceptime të shumta për demokracinë. Kështu, ajo u trajtua si një rend qeverisës, por edhe si një ide që mund të interpretohet ndryshe në varësi të kontekstit historik e politik.
Sot, megjithatë, duket se ka një inflacion me këtë fjalë. Nëse më parë termi shoqërohej më shpesh me debat dhe përkufizime të qarta, tashmë ai përdoret aq shpesh sa rrezikon të humbasë peshën. Në diskutime të përditshme, demokracia shpesh etiketëzohet, përmendet dhe përdoret si justifikim, por pa u shoqëruar gjithmonë me saktësime se çfarë nënkupton në thelb dhe si matet në jetë reale.
Demokracia kërkon “prova” jo vetëm fjalë
Në këtë pikë, ndihmon krahasimi i idesë së demokracisë me atë të një sistemi që ka nevojë për “hardware” dhe “software”. “Hardware” lidhet me pjesët e prekshme të qeverisjes: institucionet, rregullat, mekanizmat, mënyra si funksionojnë detyrat dhe kontrollet mes pushteteve. “Software” lidhet me mënyrën si zbatohen këto rregulla në mendësi, në etikë dhe në kulturë politike: si interpretohet ligji, si respektohet transparenca, sa seriozisht merren parasysh të drejtat dhe sa veprime janë në përputhje me parimet e premtuara. Kur njëra nga këto mungon, fjala mund të mbetet thjesht deklaratë.
Termat dhe përcaktimet, në teori, kanë qenë gjithnjë të rëndësishme për të shmangur konfuzionin. Megjithatë, kur çdo aktor politik e përdor demokracinë sipas interesit të momentit, krijohet hapësirë për keqkuptime. Kjo vërehet kur i njëjti term përdoret për të mbrojtur vendime të kundërta apo për të dhënë përgjigje të ndryshme ndaj sfidave të njëjta. Në vend të një kuadri të përbashkët, ngrihet një mozaik interpretimesh që shpesh nuk përkon.
Në fund të fundit, demokracia nuk qëndron vetëm te fjalori. Ajo kërkon funksionim të qëndrueshëm, standarde që respektohen dhe një qasje ku fjala shoqërohet me zbatim. Nëse termi përdoret pa u mbështetur në mekanizma realë, atëherë ai humb nga kuptimi. Diskutimi për demokracinë, siç del edhe nga mënyra si e përdorin sot aktorë të ndryshëm, nxjerr në pah një pyetje të vazhdueshme: a po flasim për një rend qeverisës që funksionon, apo thjesht po e përdorim fjalën si një element retorik?
Botuar fillimisht në Gazeta Express