Ndërsa presidenti amerikan, Donald Trump, po përmbyllte një takim me rëndësi lidhur me një marrëveshje të mundshme me Iranin, shumë pyetje vijonin të mbeteshin të hapura. A po afrohet realisht një zgjidhje, dhe çfarë e pengon finalizimin e kornizës për zgjatjen e armëpushimit? Në qendër të diskutimeve qëndrojnë çështje si pasurimi i uraniumit nga Irani, fati i rezervave të tij bërthamore, lehtësimi i sanksioneve dhe rihapja e Ngushticës së Hormuzit.
Për të kuptuar më mirë se ku qëndrojnë negociatat dhe nëse diplomacia mund të parandalojë një përshkallëzim tjetër, Radio Evropa e Lirë ka zhvilluar një bisedë me Ethan A. Goldrich, diplomat veteran amerikan. Ai ka shërbyer nën administrata të ndryshme dhe së fundmi ka mbajtur detyrën e zëvendësndihmës sekretar i Shtetit për çështjet e Lindjes së Afërt nga viti 2021 deri në vitin 2024.
Mosmarrëveshjet për uraniumin dhe Hormuzin po e vështirësojnë rrugën
Në pyetjen se çfarë po e pengon marrëveshjen, Goldrich u shpreh se pengesat nuk janë thjesht teknike, por lidhen me divergjencat thelbësore mes dy palëve. Edhe kur presidenti Trump po vendos nëse do të ecë përpara me versionin aktual të marrëveshjes, Goldrich tha se ajo që e ka vështirësuar arritjen e një marrëveshjeje që nga 8 prilli, kur u arrit armëpushimi, është fakti se SHBA-ja dhe Irani duket se kanë ide krejtësisht të ndryshme për atë që duhet ose nuk duhet të diskutohet në këtë moment.
Goldrich vuri në dukje se pozicionet janë të qëndrueshme në thelb. Nga ana amerikane, presidenti Trump ka qenë i drejtpërdrejtë se Irani nuk mund të ketë armë bërthamore. Ndërkaq, nga ana iraniane, sipas tij, palët mendojnë se kanë të drejtë natyrshme të pasurojnë uranium ose të zhvillojnë kapacitete bërthamore, por “jo për armë”. Në këtë kuptim, ai theksoi se iranianët kanë qenë konsekuentë gjatë negociatave dhe nuk janë të gatshëm të japin llojin e garancive që SHBA-ja dëshiron të shohë lidhur me atë çfarë po bëjnë me kapacitetet e tyre bërthamore.
Një element tjetër kyç lidhet me Ngushticën e Hormuzit. Goldrich tha se nga ana amerikane është theksuar qartazi se ajo duhet të rihapet, ndërsa iranianët kanë mbajtur një qëndrim tjetër për rihapjen. Ai shtoi se, përtej këtyre dy çështjeve, nuk ka pasur një marrëveshje konkrete: “ka ide” dhe kërkesa shumë të qarta nga SHBA-ja, por “një pikëpamje e ndryshme” nga Irani. Sipas tij, deri tani iranianët nuk janë ndier të detyruar të ndryshojnë pozicionet e tyre, prandaj mbetet të shihet çfarë do të ndodhë në vijim.
Lidhur me pretendimet se mosmarrëveshja tani përqendrohet kryesisht te pasurimi i uraniumit dhe kufizimet e rezervave bërthamore, Goldrich argumentoi se hendeku është i vështirë për t’u kapërcyer përmes diplomacisë kur implikimet praktike janë të komplikuara. Ai përmendi se, kur presidenti Trump flet drejtpërdrejt për këtë çështje, ndonjëherë ai e lidh atë edhe me idenë e dërgimit të trupave amerikane. Sipas tij, në një postim të fundit në Truth Social, Trump ka folur për trupa amerikane që do të shkonin për të gërmuar uraniumin, ndoshta së bashku me Agjencinë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), ose në koordinim me autoritetet iraniane.
Goldrich tha se kjo ide do të ishte e vështirë për t’u pranuar nga iranianët, sepse do të nënkuptonte që SHBA-ja të jetë në vend dhe të gërmojë uraniumin e pasuruar në nivele të larta. Më pas, ngritet pyetja tjetër: ku do të shkojë ky uranium nëse gjendet, identifikohet dhe hiqet, dhe nëse ai do të largohet nga vendi i tyre. Ai shtoi se SHBA-ja do që uraniumi të largohet, duke thënë se qarkulluan ide të ndryshme për destinacionin e mundshëm, por pa u parë realisht se çfarë përmbajnë negociatat apo marrëveshja, nuk dihet se si do të funksiononte në praktikë.
Në vijim, Goldrich u pyet nëse këmbëngulja e Iranit për të ruajtur kapacitetet e pasurimit të uraniumit është një vijë e kuqe që Uashingtoni mund ta pranojë realisht. Ai tha se kjo ka qenë e vështirë për SHBA-në, e cila mori pjesë në operacionin “Midnight Hammer” për të shkatërruar kapacitetet bërthamore iraniane dhe uraniumin e pasuruar në nivele të larta në qershor. Më pas, ai përmendi se SHBA-ja u përfshi sërish në një konflikt në shkurt me këtë si një nga objektivat kryesore, duke e quajtur atë një shkak kryesor të konfliktit. Prandaj, sipas tij, duhet të ketë një zgjidhje të qartë për këtë çështje, sepse nëse nuk zgjidhet në këtë moment, do të ketë raunde të tjera të konfliktit.
Goldrich kujtoi se administrata Trump u tërhoq nga JCPOA-ja, marrëveshja bërthamore e vitit 2015, sepse e konsideronte jo mënyrën e duhur dhe jo efektive për ta adresuar problemin. Ai tha se më pas u panë edhe raunde veprimesh ushtarake përpara rikthimit në negociata. Në këto rrethana, ai theksoi se pa një zgjidhje të qartë të çështjes, rreziku i përfshirjes në një spirale raundesh të reja mbetet i lartë.
Ndërsa pyetja e fundit lidhej me rëndësinë e rihapjes së Ngushticës së Hormuzit për diplomacinë më të gjerë, Goldrich e cilësoi këtë çështje si shumë të rëndësishme. Ai tha se pasojat ekonomike të mbylljes së Ngushticës së Hormuzit prekin çdo pjesë të botës, sepse burimet që normalisht kalojnë përmes saj nuk po dalin më. Kjo, sipas tij, po rrit çmimet e naftës dhe çmime të tjera, duke shkaktuar probleme ekonomike që shtrihen përtej rajonit.
Botuar fillimisht në Bota Sot