Bashkimi Evropian dhe Parlamenti Evropian kanë rënë dakord për një ligj të ri që synon të përshpejtojë kthimin e migrantëve që nuk kanë të drejtë ligjore për të qëndruar në territorin e bllokut. Marrëveshja, e finalizuar të hënën, shënon një ndryshim të konsiderueshëm dhe njëherazi më të ashpër të kursit të politikës së migracionit të BE-së, në një trend që po forcohet në Evropë prej vitesh.
Politikëbërësit e BE-së e konsiderojnë “Rregulloren e Kthimit” si elementin kyç që do të mundësojë ritme më të shpejta të procedurave të largimit të personave të parregullt. Dokumenti përshkruhet si gurthemeli i qasjes së BE-së ndaj migracionit të parregullt, teksa në kontinent rritet ndikimi i konservatorëve, shpesh të shoqëruar edhe nga forca të së djathtës ekstreme, që shtyjnë për politika më të rrepta në këtë fushë.
Sipas shifrave zyrtare, deri më tani vetëm 29% e migrantëve që nuk kanë të drejtë ligjore për të qëndruar në Evropë largohen nga BE-ja. Komisioneri për Punët e Brendshme, Magnus Brunner, i tha gazetarëve se ky është një hap i rëndësishëm për të pasur “kontroll mbi atë që po ndodh në BE, mbi atë se kush vjen, por edhe kush duhet të largohet nga BE-ja”. Ai foli pas mbylljes së bisedimeve, duke theksuar se synohet forcim i menaxhimit.
Rregullorja e Kthimit: deportime më të shpejta, rregulla të reja për ndalimin
Në qendër të ligjit është një dispozitë që u jep vendeve anëtare të BE-së mundësinë për të krijuar qendra jashtë bllokut, të njohura si “qendra kthimi”, nëse ato arrijnë një marrëveshje me një vend jo-anëtar të BE-së. Këto qendra mund të funksionojnë si vende tranziti, ose si vende ku personat pritet të qëndrojnë. Në këtë mënyrë, rregullat e reja sjellin një ndryshim domethënës nga kuadri aktual rregullator.
Në pjesën e përgjithshme të sistemit të ri theksohet se shumica e migrantëve zakonisht mund të kthehen vetëm në vendin e tyre të origjinës ose në një vend ku kanë një lidhje të provuar. Por sipas mekanizmit të ri, kjo kërkesë do të hiqet, ndërsa pritet të ketë përjashtime të përcaktuara: vetëm të miturit e pashoqëruar do të përjashtohen nga deportimi në një qendër kthimi, ndërsa familjet me fëmijë do të jenë të pranueshme.
Disa vende të BE-së janë duke punuar për të identifikuar vende partnere për qendrat e ardhshme të kthimit. Gjermania, Holanda, Austria, Danimarka dhe Greqia u bashkuan në marsin e kaluar për të zbatuar projektin, i cili është konsideruar kontrovers. Ndërkohë, Italia po zbaton një skemë të ngjashme në Shqipëri, me dy qendra që akomodojnë më pak se 100 migrantë në total.
Ligji përfshin gjithashtu një dispozitë që u lejon vendeve të BE-së të kontrollojnë një “vend banimi ose ambiente të tjera relevante” të migrantëve të parregullt. Kjo nismë është vënë në qendër të kritikave nga organizatat joqeveritare dhe shoqëria civile, të cilat e krahasojnë me bastisje të ngjashme të kryera nga Zbatimi i Imigracionit dhe Doganave të SHBA-së (ICE). Përfaqësuesja e Asgi, shoqatë italiane e ekspertëve ligjorë, Eleonora Celoria, tha se dispozita është e paqartë qëllimisht për të lejuar interpretime të gjera në shtetet anëtare, duke hapur rrugë për bastisje në shtëpi dhe gjithashtu në ambientet e shoqatave që ndihmojnë migrantët dhe institucionet e kujdesit shëndetësor. Ajo pranoi se në shumë vende anëtare autoritetet do të kenë ende nevojë për urdhër gjyqësor për të hyrë në banesa private, por e cilësoi ligjin “shqetësues” pasi mund të inkurajojë zgjerimin e kompetencave.
Përveç këtyre, rregullorja parashikon edhe masa të tjera: periudha më të gjata ndalimi, ndalime më të ashpra hyrjeje dhe kompetenca të reja për të gjetur migrantë të parregullt. Periudha maksimale e ndalimit ligjor për migrantët e parregullt që presin të kthehen rritet nga gjashtë muaj në dy vjet, me mundësi zgjatjeje edhe për gjashtë muaj të tjerë. Për personat që konsiderohen si rrezik sigurie, kohëzgjatja mund të jetë e pakufizuar. Ndalimet e hyrjes po ashtu forcohen: nga pesë në dhjetë vjet në shumicën e rasteve, me mundësinë e ndalimeve të përjetshme për ata që vlerësohen si rrezik sigurie.
Një tjetër ndryshim lidhet me apelimet. Sipas rregullave aktuale, deportimet pezullohen automatikisht ndërsa janë në pritje sfidat ligjore, por ligji i ri synon t’i japë fund kësaj mbrojtjeje automatike, duke ia lënë gjykatave të vendosin rast pas rasti nëse një urdhër kthimi duhet të ndalet. Rregullorja prezanton edhe një “Urdhër Evropian Kthimi” për ta lehtësuar njohjen reciproke të vendimeve të kthimit në të gjitha shtetet anëtare, por ai do të mbetet vullnetar.
Afati kohor i zbatimit doli të ishte çështja më e vështirë në negociatat mes Këshillit dhe Parlamentit. Në marrëveshjen e kompromisit u vendos që disa dispozita të hyjnë në fuqi 12 muaj pasi rregullorja të ketë hyrë në fuqi, ndërsa Këshilli fillimisht kishte kërkuar një afat prej dy vitesh. Tekstin e kanë kritikuar organizatat e shoqërisë civile dhe eurodeputetët e krahut të majtë, që kanë argumentuar se rregullat e reja mund të rrezikojnë jetën e emigrantëve dhe të prekin të drejtat themelore, ndërsa debati për mënyrën e zbatimit pritet të vazhdojë edhe pas miratimit.
Botuar fillimisht në Telegrafi