Bashkimi Evropian po punon në një strategji të re për të përshpejtuar procesin e anëtarësimit për disa vende kandidate. Ndërsa zgjerimi i BE-së ka qenë prej kohësh një proces i gjatë, Brukseli po shqyrton propozime që do t’u ofronin katër vendeve më të afërta me anëtarësimin një “rrugë të qartë” dhe hap pas hapi drejt hyrjes në bllok. Sipas planit që po përgatitet, udhërrëfyesit nuk do t’u jepen të gjitha vendeve kandidate, por vetëm atyre që konsiderohen më përparimtare në fazën e reformave.
Gjatë diskutimeve, zyrtarë të lartë të Komisionit Evropian që punojnë me drafte të propozimeve kanë treguar se po merren në konsideratë “udhërrëfyes” të synuar për Malin e Zi, Ukrainën, Moldavinë dhe Shqipërinë. Këto vende shihen si favorite për t’u anëtarësuar në BE, por aktualisht përballen me përparim të ngadaltë dhe afate kohore ende të paqarta se kur mund të pranohen zyrtarisht. Brukseli ka mbështetur prej kohësh kërkesat e këtyre vendeve, por dokumentet e reja shënojnë herën e parë që atyre u ofrohen garanci më konkrete për rrugën që do të ndiqet.
Udhërrëfyes të BE-së për vende “më të përparuar” drejt negociatave
Planet parashikojnë që, nëse vendet vazhdojnë me reformat thelbësore, do të pranohen. Në të njëjtën logjikë, do të ofrohen edhe afate kohore treguese për përfundimin e negociatave të pranimit. Një zyrtar i përfshirë në diskutime ka theksuar se kjo do të ndihmojë që të qartësohet “çfarë pritet” nga secili vend kandidat dhe, njëkohësisht, do të krijojë detyrime edhe për anëtarët aktualë të BE-së. Në praktikë, procesi përpara do të kërkojë miratimin e anëtarëve të bllokut, duke e bërë të domosdoshme mbështetjen politike që vendimmarrja të mos ngecë.
Përmbajtja e drafteve përfshin edhe data të përafërta për përfundimin zyrtar të grupeve negociuese, të njohura si “clusters”. Këto janë momente kyçe në rrugën drejt anëtarësimit, pasi tregojnë se kur grupet e reformave përmbyllen në mënyrë formale. Ndërkohë, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka premtuar mbështetje të synuar për vendet kandidate që, sipas vlerësimit të saj, kanë bërë më shumë përparim gjatë fjalimit për Gjendjen e Unionit në fillim të shtatorit.
Megjithatë, udhërrëfyesit e rinj nuk do të shtrihen për të gjitha vendet që kërkojnë anëtarësim. Zyrtarët kanë konfirmuar se vende të tjera kandidate në një fazë më të hershme të procesit, si Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovina, nuk do të marrin udhërrëfyes në këtë fazë. Përjashtim bëhet edhe për Gjeorgjinë, Turqinë dhe Serbinë, të cilat kanë parë aplikimet e tyre të pezullohen për shkak të shqetësimeve rreth regresit demokratik dhe gjyqësorit.
Një zëdhënës i Komisionit ka konfirmuar se udhërrëfyesit e rinj “do të sigurojnë një rrugë drejt përfundimit të negociatave të pranimit”. Dokumentet pritet të përcaktojnë një listë të qartë prioritetesh, afate kohore dhe rezultate, me synimin për të ndihmuar kandidatët më të përparuar të përmbyllin reformat e nevojshme. Ky element pritet të shërbejë si mekanizëm për të zvogëluar paqartësinë kohore që ka shoqëruar shpesh procesin e zgjerimit dhe për t’i dhënë më shumë strukturë diskutimeve të brendshme në BE.
Kjo lëvizje vjen në një moment kur udhëheqësit e BE-së po i drejtohen gjithnjë e më shumë demokracive të tjera pro-tregtare, veçanërisht në fqinjësinë e tyre, mes tensioneve me partnerë si SHBA-ja, praktikave armiqësore nga Kina dhe kërcënimeve nga Rusia. Zyrtarët shprehin shqetësim se anëtarësimi në BE zgjat shumë, duke i ekspozuar anëtarët e rinj të mundshëm ndaj zhgënjimit ose presionit nga rivalët për të mos ndjekur rrugën e anëtarësimit. Ndërkohë, ky veprim zhvillohet edhe në kuadër të një rishikimi të veçantë të politikave të BE-së para zgjerimit.
Sipas planeve, rishikimi politikave i udhëhequr nga këshilltari i afërt i Von der Leyen, Alexandre Adam, do t’u paraqitet zyrtarëve të lartë më 6 tetor. Dokumenti është hartuar për t’i mbajtur vendet kandidate në rrugën drejt BE-së gjatë zhvillimit të aplikimeve të tyre. Në një version draft të tekstit të rishikimit, theksohet se zgjerimi mbetet imperativ gjeopolitik, por pranimi kërkon kohë, pasi vendet kandidate duhet të përfundojnë një proces rigoroz, të bazuar në meritë, dhe të zbatojnë reforma të gjera e të qëndrueshme. Po ashtu, thuhet se koha duhet të përdoret strategjikisht, si për të përgatitur Bashkimin për anëtarësim më të gjerë, ashtu edhe për të thelluar “integrimin gradual” në fushat me interes të ndërsjellë.
Si pjesë e kësaj qasjeje, Von der Leyen dhe Komisionerja e Zgjerimit, Marta Kos, pritet të propozojnë ndryshime në funksionimin e brendshëm të BE-së për të siguruar që të vendosen masa mbrojtëse. Qëllimi është të parandalohet që anëtarët e rinj të prishin politikat kryesore ose të mos i përmbushin angazhimet e tyre. Rishikimet mund të përfshijnë klauzola emergjence dhe periudha tranzitore përpara se të jepen plotësisht disa të drejta të caktuara të anëtarësimit. Në draft argumentohet se Bashkimi mund të akomodojë një anëtarësim më të madh përmes përshtatjeve të synuara brenda kuadrit ekzistues të Traktatit, pa pasur nevojë të ndryshohen ligjet themelore të BE-së, me qëllim të qetësimit të shqetësimeve rreth zgjerimit.
Botuar fillimisht në Telegrafi