Një ekspozitë që hapet së shpejti në muzeun “Tate Modern” të Londrës e rikthen në vëmendje artisten kubano-amerikane Ana Mendieta, por jo vetëm për shkakun e vdekjes së saj të diskutueshme. Kurioziteti i parë që krijon ky projekt është vetë qasja e saj krijuese: mënyra se si ajo la gjurmën mbi tokë përmes materialeve të forta simbolike, si gjaku, pendët dhe baruti.
Paraqitja në muze vjen me një kontrast të menjëhershëm. Një fotografi e madhe me ngjyra e një lokaliteti të lashtë të rrënuar vendoset jashtë sallës së ekspozitës dhe të bën të kuptosh se kjo do të jetë një përvojë e ndryshme. Për nga estetika, imazhi i ngjan më shumë një ekspozite të një muzeu kushtuar qytetërimeve të humbura parakolumbiane, sesa hapësirës së krahut Blavatnik të “Tate Modern”, të njohur për arkitekturën e tij prej betoni. Megjithatë, pikërisht aty, në mendimin e Mendietës, i përshtatet edhe vetë vendi i veprës së saj.
E lindur në Havana të Kubës më 1948, Ana Mendieta u dërgua në Shtetet e Bashkuara në moshën dymbëdhjetëvjeçare, për t’i shpëtuar revolucionit. Përballë jetës mes amerikanëve të bardhë, ajo ndihej e huaj. Në këtë përplasje identitetesh, ideja e “shtëpisë” merr një peshë tjetër: për të, shtëpia ishte e kaluara, ndërsa arti kthehej në një mënyrë për të gërmuar deri te zanafilla e artit dhe e mitologjisë, sikur të kërkonte rrënjë brenda tokës.
Mendieta krijonte art me gjak, pendë, lule dhe rërë. Atje ku disa mund ta shihnin materiale të zakonshme, ajo i trajtonte sikur të ishin shpikje të reja, të ardhura nga një botë tjetër. Në punimet e saj, këto elemente shfaqen me një gjallëri të drejtpërdrejtë, duke e bërë procesin vetë pjesë të mesazhit. Ajo luante me zjarrin, duke vizatuar një figurë njerëzore me barut mbi tokë ose mbi një trung peme, dhe më pas i vinte flakën. Kur flakët digjnin gjurmën, pas tyre mbetej një hije e djegur e figurës njerëzore—një kujtesë që të çon te viktimat e një bombe bërthamore, por edhe te të vdekurit e Pompeit të varrosur nën hi.
Një gjurmë e ndezur që flet me gjak, pendë dhe barut
Në shumë prej punimeve të saj, figura njerëzore që shkrihet me natyrën duket se është vetë Ana Mendieta. Në një fotografi, ajo qëndron e mbuluar me baltë ngjyrë kafe përballë një peme, aq sa trupi i saj duket sikur zhytet në lëvoren e pemës derisa pothuajse zhduket. Në një tjetër punim, shfaqet një figurë femërore që është njëkohësisht artistja dhe një qenie universale, totemike—e ndërtuar prej balte dhe që shpërbëhet ngadalë në një pellg uji. Ky bashkëveprim mes trupit dhe elementeve natyrore e kthen veprën në një proces të vazhdueshëm: nuk është vetëm imazh, por një transformim që ndodh para syve.
Edhe kur atmosfera e punëve të saj është e rëndë, Mendieta nuk ishte pa humor. Në një prej veprave, ajo derdhi gjak kafshësh mbi një trotuar, në mënyrë që njolla të dukej si një gjak njerëzor. Përmes kësaj, krijohej një dyshim i menjëhershëm dhe një shqetësim te shikuesi. Ajo fotografoi fshehurazi kalimtarët teksa përpiqeshin të kuptonin atë që po shihnin, duke u përballur me gjurmën shqetësuese të një dhune të tmerrshme—ndërkohë që në prapavijë qëndronte një lloj loje me pritshmërinë dhe reagimin njerëzor.
Disa nga veprat e hershme të saj shkojnë edhe më tej me ironinë. Në një punim, ajo provon mustaqe të dendura e të stolisura, duke përdorur humor për të trajtuar pasiguritë, në mënyrën e vet. Për ekspozitën në “Tate Modern”, kjo shumësi formash e materialesh e kthen figurën e Mendietës në një personazh qendror të artit bashkëkohor, që flet nëpërmjet gjurmëve: herë të djegura, herë të shkrira me tokën, herë të ngritura si shenja që tërheqin vëmendjen dhe lënë mendim të gjatë edhe kur shfaqen si skena të çuditshme.
Botuar fillimisht në Koha.net