Përparimet në shkencën e modifikimit gjenetik po e afronin gradualisht idenë që, në të ardhmen, të korrigjohen sëmundje të trashëguara edhe para lindjes. Debati rreth kësaj teme, megjithatë, mbetet i hapur, jo vetëm mes specialistëve, por edhe në planin etik. Teknologjia po krijon skenarë të reja që sfidojnë kufijtë e asaj që konsiderohet e pranueshme kur flitet për embrione njerëzore.
Sipas CNN, ekziston një konsensus i gjerë shkencor dhe mbështetje ligjore në më shumë se 70 shtete që e ka pranuar se përdorimi i teknikave për rregullimin e linjës embrionale njerëzore është i rrezikshëm. Bëhet fjalë për procesin e manipulimit të ADN-së për të shmangur sëmundje gjenetike dhe për të parandaluar kalimin e tyre nga brezi në brez. Në thelb, pikërisht këtu qëndron edhe arsyetimi pse çështja nuk është konsideruar e gatshme: ndërhyrja nuk prek vetëm një individ, por potencialisht gjithë linjën gjenetike në të ardhmen.
Pavarësisht këtij qëndrimi, një hulumtim i ri ka sjellë pretendimin se modifikimi i ADN-së tani mund të bëhet me një saktësi jashtëzakonisht të lartë. Kjo sugjeron se zbatime të mëtejshme mund të jenë më afër se sa është menduar më parë. Megjithatë, paralajmërimet e shkencëtarëve mbeten të qarta: edhe nëse teknologjia po afrohet drejt objektivit, ende ka pengesa të konsiderueshme për t’u kapërcyer përpara se çdo gjë të konsiderohet e sigurt.
Në vëmendje është futur edhe procesi ku embrioni njerëzor, në javën e parë pas fekondimit, ndahet nga një qelizë e vetme për t’u shndërruar përfundimisht në një strukturë prej 200 qelizash, të quajtur blastociste. Në këtë fazë të hershme, studiuesit përpiqen të kuptojnë se si mund të funksionojë ndërhyrja gjenetike dhe çfarë pasojash mund të ketë. Videoja e sjellë në material shfaq një embrion njerëzor të modifikuar në atë periudhë të hershme zhvillimi.
Base editing premton saktësi, por siguria mbetet sfida kryesore
Teknika më e njohur deri më tani është CRISPR-Cas9, e cila ka revolucionarizuar mjekësinë. Megjithatë, paralajmërimet janë po aq të pranishme: shkencëtarët kanë theksuar se mund të shkaktojë ndryshime të padëshiruara në ADN. Pikërisht këtu hyn roli i metodave më të reja, të cilat synojnë të ulin rrezikun e dëmeve gjenetike. Në këtë kontekst, kërkimet më të fundit kanë përdorur një version më të avancuar të teknologjisë, të quajtur “base editing”.
“Base editing” synon të ndryshojë vetëm një pjesë shumë të vogël të ADN-së, me synim më shumë saktësie. Dy studime të reja, të përmendura në material, kanë treguar se kjo metodë mund të përdoret në embrione njerëzore për kërkime shkencore, duke ulur rrezikun e dëmtimeve të mëdha gjenetike. Studiuesja Kathy Niakan është cituar duke shpjeguar se “‘Base editing’ mund të ndryshojë me saktësi një çift bazash të ADN-së në një gjenom njerëzor prej rreth 3 miliardë çifte bazash. Kjo është një arritje e jashtëzakonshme”.
Pavarësisht këtyre rezultateve dhe premtimeve teknike, ekspertët theksojnë se teknologjia është ende larg përdorimit. Pyetjet kryesore nuk lidhen vetëm me aftësinë për të bërë ndryshimin gjenetik, por edhe me efektet afatgjata, sigurinë e plotë dhe kontrollin e plotë të procesit. Për këtë arsye, edhe kur shkenca tregon se ndërhyrja është më precize, mbetet një distancë mes rezultateve laboratorike dhe çdo përdorimi që do të konsiderohej i sigurt dhe i pranueshëm për aplikim te njerëzit.
Botuar fillimisht në Koha.net