“Si duhet të duket paqja 150 vjet pas Kongresit të Berlinit” është tema e një bisede të zhvilluar mes gazetarit Arbëri Surroi dhe historianit dr. Milivoj Beshli nga Universiteti i Beogradit. Dyshimi kryesor në këtë diskutim lidhet me faktin nëse Ballkani Perëndimor po shkon drejt vazhdimësisë së projekteve politike e diplomatike, apo drejt një shkëputjeje të re historike, që do ta ndryshonte rrjedhën e deritanishme të proceseve.
Ngjarja historike që vendoset në qendër është Kongresi i Berlinit i vitit 1878. Në këtë kontekst, Beshli propozon ta shohim “150-vjetorin” jo si një festë vetëm simbolike, por si një mënyrë për të vlerësuar realitetin aktual të rajonit dhe për ta ndërlidhur atë me konceptet që kanë lindur atëherë. Pyetja e ngritur prej Surroit lidhet me mënyrën se si po merr formë paqja në rajon: a po konsolidohet, a po legjitimohet, apo po përballet me sfida të reja, të cilat mund të shfaqen edhe si tensione politike.
Në bisedë, një nga elementet që vihet në fokus është Mali i Zi dhe procesi i integrimit të tij drejt Bashkimit Evropian. Surroi e lidh pyetjen me një akt konkret historik: nëse pranimi i Malit të Zi si anëtar i BE-së “i jep fund procesit të shteteve të papërfunduara dhe konfliktit të papërfunduar në Ballkanin Perëndimor”. Ky formulim e vendos çështjen e paqes në linjën e administrimit politik dhe juridik: pra, nëse një hap i tillë institucional do të mbyllë çështje që kanë mbetur hapur pas shpërbërjes së arkitekturave të vjetra dhe pas ngjarjeve të mëdha të shekujve të kaluar.
Kongresi i Berlinit: vazhdimësi apo diskontinuitet në Ballkan?
Historiani dr. Milivoj Beshli përgjigjet duke theksuar se tema kërkon përgjegjësi të posaçme. Ai shprehet se është “shumë më i sigurt” kur flet për historinë, sepse njeh “metodat” dhe “rezultatet”, ndërsa e konsideron më të vështirë “futurologjinë”. Megjithatë, ai merr përsipër ta lidhë të kaluarën me të tashmen duke sqaruar pikëpamjen e tij për kuptimin e vazhdimësisë dhe diskontinuitetit historik.
Surroi, për ta qartësuar diskutimin, e kthen pyetjen te thelbi i konceptit: a do të kemi ndërprerje në vijimësinë historike, apo kemi vazhdimësi? Ai kërkon edhe sqarim lidhur me çka do të thotë vazhdimësi dhe çka përfaqëson diskontinuiteti në praktikë. Beshli, duke u nisur nga shekulli i 19-të, thotë se është e drejtë që vazhdimësia nxirret pikërisht nga Kongresi i Berlinit, sepse aty synohet “ta rrumbullakuar” narrativën. Ai shton se, sipas tij, “ende nuk kemi diskontinuitet konceptual”. Me fjalë të tjera, ai nuk e sheh pranimin formal të Malit të Zi në BE si një përmbysje të madhe të ideve, por si pjesë të një traseje që po vazhdon.
Në pjesën që i kushtohet progresit të Malit të Zi, Beshli përmend pritjet për afatet e integrimit: ai shprehet për mundësinë që ngjarja të ndodhë “më 2028” dhe shton se “le të ndodhë edhe më 2030”. Pastaj ai lidh këtë hap me reagimin politik të aktorëve në Serbi. Sipas tij, pranimi i Malit të Zi në BE do të ishte një “goditje idesë” së Serbisë si “shtet i madh”, duke iu referuar nervozizmit që, siç e përshkruan historiani, është shfaqur “në javët e fundit”. Ai përmend edhe incidente që Vuçiqi ka bërë ose është përpjekur t’i bëjë në samitin BE–Ballkani Perëndimor në Tivat, si dhe “të gjitha këto sulme të fundit ndaj Malit të Zi”, që vijnë, sipas tij, nga Beogradi, me rastin e “20-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi”.
Beshli argumenton se “shënimi konsensual dhe i pakontestueshëm” i 20-vjetorit të ripërtëritjes së pavarësisë ka befasuar, së pari, regjimin në Beograd dhe, natyrisht, ideologjinë serbomadhe. Ai thotë se, sipas pritjeve të atyre që e mbështesnin kursin e mëparshëm, tendencat në Mal të Zi pas procesionit dhe pas ndryshimit politik të pushtetit do të shkonin në drejtim të kundërt. Në këtë linjë, ai thekson se, pavarësisht këtyre pritjeve, regjistrimi i popullsisë në Mal të Zi dhe proceset politike tregojnë se shtetësia malazeze po legjitimohet më tej: “ata 55.5%” që kishin qenë në referendum, sipas tij, “tash kanë arritur në afër 80%”. Për Beshlin, ky është një tregues i pajtimit të brendshëm dhe i legjitimitetit, si dhe i mbështetjes që qeveria aktuale po gjen për rrugën evropiane, një çështje që ai e përshkruan si “politikisht të padiskutueshme”. Ai shton se këtë rrugë e mbështet edhe opozita, duke e parë si faktor që forcon stabilitetin politik dhe konsolidon drejtimin drejt BE-së, ndërkohë që diskutimi vazhdon pikërisht në raport me mënyrën se si po duket paqja pas 150 vjetësh.
Botuar fillimisht në Koha.net
