Akademiku Xhevdet Xhafa e lidh krijimtarinë e tij me një burim që, sipas tij, nuk është shteruar kurrë: rezistenca e popullit shqiptar. Në një intervistë të realizuar me rastin e ekspozitës retrospektive të tij, “Still Running”, Xhafa flet për fillimet e karrierës dhe për atë çfarë e ka mbajtur të angazhuar në art edhe kur realiteti ishte i vështirë.
Ekspozita “Still Running” u hap këtë javë në Galerinë Kombëtare të Kosovës dhe për herë të parë i rikthen publikut një vështrim më të plotë mbi rrugëtimin krijues të Xhafës. Në hapje, më 10 shtator 2026, ai është shoqëruar edhe nga fotografi nga eventi i ekspozitës, ndërsa materiali i intervistës i përgatitur për publik ka në qendër kujtimet e hershme dhe mënyrën se si arti u kthye për të në një hapësirë përballimi.
Intervista është zhvilluar me kuratorin e njohur botëror Hans Ulrich Obrist. Në bisedë, Obrist i drejton Xhafës një pyetje që lidhet drejtpërdrejt me fëmijërinë: ai thotë se ka lexuar që Xhafa ka nisur të merret me art që në moshë të hershme, në vitin 1941, veçanërisht në pranverën e atij viti. Pyetja kryesore përqendrohet te kujtimet e para për artin: cilin muze të parë ka vizituar si fëmijë, cilat ishin veprat e para me të cilat u njoh, dhe pse ajo pranverë e vitit 1941 u kthye në një moment kaq kreativ.
Rezistenca e popullit shqiptar mbeti frymëzim i pashtershëm
Xhafa përgjigjet duke e futur rrëfimin e tij në kontekstin e kohës. Ai thekson se në atë periudhë vendi ishte ende në gjendje lufte dhe nën pushtim. Sipas tij, atmosfera e përgjithshme ishte e rëndë dhe e shoqëruar me kufizime: “Liria nuk mund të shprehej hapur”, ndërsa ekzistonte më shumë si ndjesi e brendshme. Në këtë mjedis, gjithçka dukej e kontrolluar dhe hapësira për shprehje ishte shumë e ngushtë. Kujtimet e para të tij, siç i përshkruan, lidhen me varfërinë jo vetëm ekonomike, por edhe me atë sociale e kulturore, si dhe me mungesën e mundësive dhe një lloj izolimi e pasigurie që shoqëronte përditshmërinë.
Akademiku vëren se shqiptarët, sipas asaj që kujton, nuk ishin të lirë në shprehjen e tyre dhe jetonin nën një presion të heshtur që prekte çdo aspekt të jetës. Megjithatë, ai thotë se pikërisht në atë realitet të vështirë, dëshira për liri u bë më e fortë. Për Xhafën, vizatimi dhe piktura u kthyen në një mënyrë për të artikuluar këtë dëshirë, si një gjuhë që e shprehte atë që nuk mund të thuhej me fjalë. Në rrëfimin e tij, arti u shndërrua në një hapësirë të brendshme lirie: një mënyrë për të imagjinuar një botë tjetër, një jetë më të hapur dhe më dinjitoze.
Në pjesën hyrëse të intervistës, Xhafa shpjegon edhe idenë që qëndron në themel të punës së tij krijuese. Ai thotë se “frymëzimi i vërtetë” vinte nga njerëzit dhe nga historia. Rezistenca e popullit shqiptar, optimizmi i tij i heshtur dhe aftësia për të vazhduar përpara pavarësisht vështirësive, ishin për të një burim i pashtershëm frymëzimi. Historia jonë, qëndresa dhe dëshira për të mbijetuar e për të ruajtur identitetin, paraqiten si forca që ushqenin imagjinatën dhe krijimtarinë e tij. Intervista mbyllet me qasjen e tij ndaj artit si një rrugë që e mban procesin krijues aktiv, edhe kur kohët janë të vështira.
Materiali mban datën 13 shtator 2026, ndërsa ekspozita “Still Running” dhe hapja e saj në Galerinë Kombëtare të Kosovës e vendosin rrëfimin e Xhafës në një moment të ri publik. Në këtë kontekst, biseda me Hans Ulrich Obrist sjell në vëmendje jo vetëm fëmijërinë e Xhafës dhe kujtimet nga pranvera e vitit 1941, por edhe përmes cilës ide e ka vazhduar ai artin: duke e parë krijimin si një përgjigje ndaj realitetit, me rezistencën e popullit shqiptar si frymëzim që nuk ndalet.
Botuar fillimisht në Koha.net