Ambasadori i Shteteve të Bashkuara në NATO, Matthew Whitaker, ka dhënë një mesazh qetësues për aleatët evropianë lidhur me rishikimin e vazhdueshëm të dislokimeve ushtarake amerikane në kontinent. Gjatë Forumin e Sigurisë në Varshavë, të hënën, në kryeqytetin polak, ai u shpreh se Uashingtoni mbetet i përkushtuar ndaj mbrojtjes së Evropës.
Whitaker i komunikoi Komisionerit Evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, se Shtetet e Bashkuara nuk po tërhiqen nga detyrimet ndaj aleancës. Në panelin e organizuar në kuadër të diskutimeve për “NATO 3.0”, mesazhi i tij u fokusua te ideja që bashkëpunimi transatlantik po përshtatet, por pa e zbehur rolin amerikan në sigurinë e kontinentit.
“Ne ende ju duam”, ishte fraza që i atribuohet Whitaker gjatë diskutimit, ndërsa ai vijoi t’u drejtohej aleatëve evropianë duke thënë se SHBA-të nuk po tërhiqen. Komentet e tij u bënë në një kohë kur në forume të ndryshme po diskutohet një model i ri, i lidhur me “NATO 3.0”, që mbështetet nga SHBA-ja: sipas logjikës së këtij modeli, Evropa pritet të marrë më shumë drejtim në mbrojtjen e saj konvencionale, ndërsa forcat amerikane reduktojnë praninë në kontinent dhe e zhvendosin vëmendjen diku tjetër.
Andrius Kubilius e sqaroi se “NATO 3.0” nuk nënkuptonte një mesazh të tipit “Ne nuk ju duam më, evropianë, ndaj duhet ta bëni vetë punën tuaj”. Përkundrazi, ai argumentoi se qëllimi duhet të jetë forcimi i kapaciteteve të Evropës për të penguar agresionin në territorin e saj, duke theksuar se përgjegjësia nuk mund të lëshohet.
SHBA-të garantojnë përkushtim ndërsa Evropa rrit përgjegjësinë
Në këtë debat u përmend edhe kostoja e mundshme financiare për Evropën, në rast të zëvendësimit të aseteve strategjike ushtarake të SHBA-së. Kubilius ka vlerësuar se kjo llogari mund t’i kushtojë kontinentit deri në 500 miliardë euro. Në të njëjtën linjë, ekspertët kanë sugjeruar se Evropës mund t’i nevojiten rreth 300,000 trupa shtesë për t’u mbrojtur kundër Rusisë, në një skenar ku Uashingtoni vazhdon të tërheqë mbështetjen e tij ushtarake.
Ndryshimet po ndodhin edhe në praktikë. Që kur Donald Trump u rikthye në Shtëpinë e Bardhë, Uashingtoni ka kërkuar të ridrejtojë burimet ushtarake drejt rajoneve të tjera, përfshirë Indo-Paqësorin, për të kundërshtuar ndikimin në rritje të Kinës. Po ashtu, rishikimi i Pentagonit për dislokimet ushtarake amerikane në Evropë pritet të përfundojë deri në dhjetor, ndërsa gjetjet do t’i prezantohen Sekretarit amerikan të Mbrojtjes, Pete Hegseth. Ky proces, sipas skenarëve të diskutuar, mund të hapë rrugën për reduktime të mëtejshme të pranisë ushtarake amerikane në kontinent.
Sidoqoftë, reduktime të veçanta të forcave kanë nisur tashmë. Në muajin maj, Pentagoni urdhëroi tërheqjen e rreth 5,000 trupave nga Gjermania. Po në atë periudhë, u anulua edhe dislokimi i planifikuar i një batalioni të artilerisë me rreze të gjatë veprimi. Megjithatë, Whitaker tha se nuk donte të parashikonte masa të tjera brenda rishikimit, sepse “ai nuk është gati”, duke shtuar se përpjekja për një NATO më evropiane po “funksiononte”. Si shembull, ai përmendi gjendjen aktuale në Poloni, ku sipas tij po shpenzohet 4,7% për mbrojtjen bazë dhe po udhëhiqet realisht aleanca drejt një ushtrie më të fortë dhe më të aftë.
Në samitin e NATO-s të vitit 2025 në Hagë, aleatët ranë dakord të rrisin objektivin e shpenzimeve bazë për mbrojtjen nga 2% në 3,5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) deri në vitin 2035. Përveç kësaj, u miratua një shtesë prej 1,5% për shpenzime më të gjera në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes. Whitaker nënvizoi se kjo është ajo që Shtetet e Bashkuara presin nga të gjithë aleatët e tyre, duke iu referuar objektivit të përgjithshëm prej 5% për shpenzimet e mbrojtjes. Në vlerësimet më të fundit të aleancës, Polonia renditet mes vendeve të NATO-s që shpenzojnë më shumë për mbrojtjen bazë në raport me PBB.
Rritja e angazhimit për shpenzime po ndodh edhe në një kohë kur Bashkimi Evropian synon të forcojë kapacitetet e tij ushtarake deri në vitin 2030. Ky proces zhvillohet në sfondin e paralajmërimeve nga agjencitë evropiane të inteligjencës, të cilat kanë vlerësuar se Rusia mund të paraqesë një kërcënim më të drejtpërdrejtë për NATO-n në vitet në vijim.
Botuar fillimisht në Telegrafi
